عون اخوان الصفا على فهم كتاب الشفاء

● عون اخوان الصفا على فهم كتاب الشفاء = تلخيص الشفاء = اخوان الصفاء فی تلخيص الهيات الشفاء / فلسفه / عربی 'awn-u ixwān-iṣ ṣafā 'alā fahm-i k.-iš šifā' = talxīṣ-iš šifā' = ixwān-uṣ ṣafā' fī talxīṣ-i ilāhīyāt-iš šifā' فاضل هندی، محمد بن حسن، 1062 - 1137 قمری fāzel-e hendī, mohammad ebn-e hasan (1652 - 1725) اهداء به: شاه سلیمان صفوی تاریخ تألیف: 1084ق تلخیصی از شفا و نیز شرح بر آن است مشتمل بر سه جمله: کتاب منطق، طبیعیات و الهیات. فاضل خوانساری و تنکابنی تلخیص شفاء را در شمار مؤلفات فاضل هندی ثبت کرده‌اند و نیز یاد نموده‌اند که به انجام و تتمیم آن موفق نگشته است. تبویب کتاب این گونه است: در آغاز کتاب فهرست مقالات و فصول آنها آورده شده، سپس هر مقاله را طبق فصولش به تلخیص و بیان مراد پرداخته است. مؤلف یک بار در 16 سالگی شفاء شیخ الرئیس ابن سینا را تلخیص کرد اما سوخت و نابود گردید و بار دیگر در 26 سالگی تلخیص و شرح شفاء نوشت. در دیباچه تصریح کرده که «به تلخیص سه علم از علوم شفاء توفیق یافتم» و منظور صاحب روضات که می‌گوید: وی این کتاب را تمام نکرده شاید آن است که به ریاضیات و تعلیمات نپرداخته است. در آغاز هریک از بخش‌ها (جمله‌ها) فهرست فنون، مقالات و فصل‌های آن جمله را یاد کرده است. فصل‌های نخستین با شفاء مطابقت نمی‌کند. آغاز: الحمدلله مکحل بصائرنا بعیون الحکمه و اناسیها و مزین اذهاننا بثوابت الفصوص و رواسیها فیقول اللاجی ... محمد الاصفهانی افيض عليه من الروح الروحانی ... و ان کتاب الشفاء الذی ابدع شیخنا العقلانی و رئيسنا الكلماتی بانی سماء العلوم ... معلم المتأخرين ... ابو على الحسين بن عبدالله بن سينا ... آغاز منطق: الفن الاول ... المقالة الاولى فى بيان الكليات الخمس ... فيها اربعة عشر فصلا الفصل الاول فی بيان واضع المنطق اعلم ان واضعه هو الحكيم الفاضل و الفيلسوف الكامل ارسطاطاليس بن سقوماخس الذى كان يسميه استاده افلاطون الالهى العقل ... آغاز طبیعی: الجملة الثانيه من كتاب عون اخوان الصفا على فهم كتاب الشفا فی الفلسفه الطبيعيه و فيها ثمانيه فنون ... الفصل الاول (از مقاله 1، از فن 1) پس از ذکر فهرست فن ها و مقاله ها و فصلها)، فی تعریف طریق الوصول من مبادی الطبیعیات الى الطبیعیات ... آغاز الهیات: بسمله – الجملة الثالثه فی الفلسفة الاولى و فیها عشر مقالات ... الفصل الاول (از مقاله اول. پس از فهرست فصول و مقالات): فی ابتداء طلب موضوع هذا العلم قد علمت ان الفلسفه نظرية و عمليه و عرفت معنيهما و ان کلامنها ثلثة انواع ... انجام: پایان منطق: الفصل السادس فی بیان غلط الشاعر ... و اذ قد بلغنا الغاية فى تلخيص فنون المنطق من الشفا فلنقطع الکلام فیه حامدین لله على جزيل نعمائه و جلیل آلائه و نتلو بتلخيص فنون الطبیعی و الالهی مستعینین به ... پایان طبیعیات: هذا ما اردنا ایراده من تلخيص فن طبایع الحیوان من فنون الجمله الثانيه و يتلوه تلخيص فن الالهى ... انجام: و هو سلطان العالم و لیکن هذا آخر ما اردنا به تحلية وجوه القراطيس برئوس الاقلام و تجلية اوام الاوام عن صفحات صدور اولى الافهام من فتح مقفلات ابواب الشفا ایضاح مغلقات عباراته الزهراء و الحمدلله المنعم المفضال و الصلوة على محمد و آله خير آل ... و اتفق الفراغ منه فحمة ابن جمیر من اول ظلم هو اع من رابعه تاسعة العشرات بعد الالف من هجرة افضل من وطى البقاع ... کتبه بیمناه الجانية الفانيه مؤلفه المستفيض من المبادى العاليه محمد بن الحسن المعروف ببهاء الدین الاصفهانی متعه الله في الدارين بنيل الامانی [دنا 674/7 (5 نسخه)؛ ذریعه 361/15 و 423/3؛ دکتر مهدوی 173]