اساس الاقتباس

● اساس الاقتباس = اوائل التحرير = البيان و الانشاء / اخلاق / عربی asās-ul iqtibās = awā’il-ut taḥrīr = al-bayān wa-l inšā’ حسینی هروی، حسین بن غیاث الدین، - 928 قمری hoseynī-ye heravī, hoseyn ebn-e qīyās-od-dīn ( - 1522) اهداء به: امیر علی شیرنوائی سال تألیف: سلخ رجب 897ق فصولی است ادبی بسیار زیبا در موضوعات اعتقادی و اخلاقی که فرازهای کوتاهی از قران و حدیث و گفته‌های حکما و ابیاتی نغز از شعرا گرفته شده و در هر فصلی به موضوع مخصوص پرداخته و این عناوین در فصل‌ها تکرار می‌شود: «القران، الحدیث، الحکم و الامثال، الابیات»، دارای یک «افتتاح» و نه «سطر» و هر سطر مشتمل بر «حروف»: افتتاح در ستایش و درود، در پنج بخش به نام پنج «کلمه»؛ سطر یکم: کار و صفت پادشاهان شامل پانزده «حرف»: 1. لقب پادشاه، 2. لقب جانشین شاه، 3. دادگستری شاهان، 4. ستم آنان، 5. جنگ و جهاد، 6. نهی از کشتن مسلمانان، 7. حیله و مکر، 8. پهلوانی و شجاعت، 9. هیبت و سختی و درشتی، 10. فرار، 11. پاداش و کیفر، 12. دشمنی، 13. نویسندگی و دبیری، 14. آشتی، 15. پیروزی؛ سطر دوم: پیش‌آمدهای آسمانی در سه «حرف»: 1. راهنمائی و توفیق، 2. گشایش روزی و تنگی آن، 3. قضا و قدر؛ سطر سوم: صفت‌های نیک، در بیست «حرف»: 1. بخشش مال، 2. شکیبائی، 3. سپاس، 4. راستی، 5. وفا، 6. واگذاشتن به خدا، 7. توبت، 8 گناه بخشی، 9. حلم و بردباری، 10. فروتنی، 11. قناعت، 12. نیکخوئی، 13. شرم، 14. خموشی، 15. مشورت، 16. پنهان کاری، 17. فرصت، 18. کوشش، 19. میانه‌روی و اقتصاد، 20. راهنمائی؛ سطر چهارم: صفت‌های بد در 15 «حرف»: 1. دروغ، 2. خلف وعد، 3. دوروئی و نفاق، 4. خودپسندی، 5. رشک، 6. بخل، 7. طمع، 8 حرص و آز، 9. نادانی، 10. سبکی و شتاب، 11. تنبلی، 12. شک و دودلی، 13. خشم، 14. منت‌گذاری، 15. بدگوئی؛ سطر پنجم: خویشان، در هشت «حرف»: 1. پدر و مادر و فرزندان، 2. برادران، 3. زن و شوهر، 4. دوستان، 5. همنشین، 6. دیدار دوست، 7. همسایه‌داری، 8 گله‌گذاری؛ سطر ششم: خوش‌گوئی و زیرکی و زرنگی در پنج «حرف»: 1. خوش‌گوئی، 2. شرافت به ادب است نه به نژاد، 3. خرد، 4. خوشروئی، 5. نتیجه کار و رفتار؛ سطر هفتم: زمین و جهان در پنج «حرف»: 1. خانه کعبه و حج، 2. سفر و جهانگردی، 3. میهن‌دوستی، 4. آبادی و کشت و گل کاری، 5. چارپایان؛ سطر هشتم: روزگار و زمان در ده «حرف»: 1. شب و روز و ماه و سال، 2. چهار فصل، 3. گله از روزگار، 4. ناسازگاری و ناهمواری روزگار، 5. نیستی پس از هستی، 6. آسانی پس از سختی، 7. دنیا و دارایی، 8. تندرستی، 9. جوانی و پیری، 10. مرگ؛ سطر نهم: پراکنده در چهار «حرف»: 1. آسمان‌ها، 2. حق و باطل، 3. پراکنده، 4. نام کتاب‌های معروف از هر دانش و اصطلاح‌های دانش‌های کلاسیک روزگار خویش؛ اختتام در نیایش؛ آخرین فصل در داستان‌های شیرین آغاز: بسمله، احمدلک اللهم و المحامد راجعه الیک و لا احصی ثنا علیک کیف اثنی ثنا یلیق بجناب قدسک ... و بعد فیقول الفقیر الی الله ... ان علم البیان و الانشا نعم العون علی استحصال المطالب العلیه انجام: یا رب انت الکریم و الذنب منی عظیم/ قد قلت حقا و صدیقا و قولک المستقیم / نبا عبادی انی انا الغفور الرحیم / و الحمدلله وحده و صلی الله علی سیدنا محمد و آله و صحبه اجمعین و سلم تسلیما کثیرا. چاپ: استانه، 198ص، 1298-1299ق؛ مطبوعات السعادة، 173ص، 1323ق [الذریعة 5/2 و 62/9؛ کشف الظنون 74/1؛ فرهنگ سخنوران 32]