عقلیه

● عقلیه / عرفان و تصوف / فارسی ‘aqlīye همدانی، علی بن محمد، 714 - 786 قمری hamadānī, ‘alī ebn-e mohammad (1315 - 1385) رساله‌ای است در باب عقل و فضیلت آن با استشهاد به آیات و روایات مشتمل بر سه باب: 1. فضیلت عقل و آنچه در این معنی وارد است؛ 2. اسامی و صفات عقل و اختلاف اقوال حکما؛ 3. تفاوت درجات در اکتساب آن. در دیباچه می‌گوید: چون برتری انسان به علم است و این مزیت میسر نمی‌گردد مگر به واسطه عقل و چون گروهی به سخنی چند از اقاویل فلاسفه مرکب طیش در بیداری غرور رانده‌اند بدین سبب این سطور در فضیلت عقل و اسامی و صفات آن و اختلاف حکما و اهل تحقیق و ارباب کشف و شهود در بیان فضیلت عقل که در سه باب نگاشته شده است. آغاز: حمد و ثنای نامتناهی آن فاطر حکیم را که اشعه انوار مصباح عقول را جناح همم سایران منازل غیب و شهادت گردانید ... اما بعد، یقول الشیخ الکامل ... الهمدانی نورالله روحه ... چون نزد ارباب عقول مقرر است که سبب شرف رتبت و امتیاز نوع انسان بر دیگر انجام: ان العاقل هو المتقی و ان كان في الدنيا ... جعلنا الله فمن عرف الحق فاتبعه و عرف الباطل فاجتنبه و جعل لباسه التقوى و جذا به غوايل الدنيا و ما به منازل الدرجات العلى بمنه و كرمه انه قريب مجيب و الحمد لله [نسخه‌های منزوی 1287/2؛ الذريعة 300/15؛ احوال میر سید علی همدانی 127-125؛ دنا 554/7 (10 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 196/6]