عقل سرخ

● عقل سرخ = زبان مرغان = بانگ مرغان / فلسفه، داستان / فارسی ‘aql-e sorx = zabān-e morqān = bāng-e morqān سهروردی، یحیی بن حبش، 549؟ - 587 ؟ قمری sohravardī, yahyā ebn-e hebaš (1155 - 1192) از جبر شناسایی و این که عقل انسانی در تخت بند حسیات است بحث می‌کند و آغاز سخن را از آنجا می‌آورد که روزی سائلی از او می‌پرسد آیا حیوانات زبان یکدیگر را می‌فهمند. او می‌گوید: آری. پس از او می‌پرسد این از کجا دانستی؟ او می‌گوید من قبلاً در عالم «بازی» بودم (مقصود آن پرنده معروف است) تا آن‌که روزی صیادان قضا و قدر دام تقدیر باز گسترانیدند و به دامم انداختند و به ولایت دیگر بردند پس از آن‌که چشم من دوختند پنج موکل رو سوی من و پنج در پشت سوی من نهادند و چون چشم باز کردم جهان را با آن شرایط دیدم سپس روزی از دست موکل خود فرار کردم و در صحرا مردی را دیدم و پس از گفت و شنود با او، او خود را اول مخلوق معرفی می‌کند (مقصود از این مخلوق عقل است) و در این زمینه شیخ شهاب الدین مطالب تازه‌ای در علم حضوری و علوم باواسطه البته با تعابیر و رموز و ضمن داستان بیان می‌کند که حاوی اهمیت بسیار در فلسفه است. (عبدالله انوار) آغاز: بسمله، حمد باد ملکی را که ملک هر دو جهان در تصرف اوست بود هر که بود از بود او بود و هستی هر که هست از هستی اوست، بودن هر که باشد از بودن او باشد. انجام: شکار من سیه چشم آهوانند ×× که حکمت چون سرشک از دیده پاشند / به پیش ما از این الفاظ دورند ×× بنزد ما ازین معنی تراشند چاپ: مجموعه مصنفات شیخ اشراق، به تصحیح دکتر سید حسین نصر (تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1380 (چاپ سوم)) [دنا 551/7 (9 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 417/1 و 152/6 «رسالة الطیر» با همین سرآغاز و بدون نام مؤلف و 194/6 با عنوان«عقل سرخ»]