العقد الفريد

● العقد الفريد / ادبیات / عربی al-‘iqd-ul farīd ابن عبد ربه، احمد بن محمد، 246 - 328 قمری ebn-e ‘abde rabbe, ahmad ben mohammad (861 - 941) کتابی است بسیار مشهور که به تقلید از «عیون الاخبار» ابن قتیبه نگارش یافته و مندرجات و ترتیب و عناوین ابواب آن آشکارا تحت تأثیر کتاب ابن قتیبه است. هدف مؤلف این بود که مجموعه‌ای از معارف و آداب مشرق را در اختیار مغربیان قرار دهد. فهرست عناوین: 1. پادشاهی؛ 2. جنگ؛ 3. بخشش‌ها و دهش‌ها؛ 4. وفدها؛ 5. گفت و گو با پادشاهان؛ 6. دانش و ادب؛ 7. ضرب المثل‌ها؛ 8. پندنامه و زهدیات؛ 9. تسلیت‌ها و مرثیه‌ها؛ 10. انتساب؛ 11. گویش بادیه‌نشینان؛ 12. پاسخ‌گویی و پاسخ‌نویسی؛ 13. خطابه؛ 14. انشا و نویسندگی؛ 15. تاریخ خلفاء؛ 16. تاریخ‌نامه زیاد و حجاج و طالبیان و برمکیان؛ 17. تاریخ عرب؛ 18. نقد شعر؛ 19. عروض و قافیه؛ 20. موسیقی و آواز؛ 21. زنان؛ 22. پیامبران دروغین و دیوانگان و بخیلان و طفیلیان؛ 23. آدمیزادگان و جانوران و شهرها؛ 24. خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها؛ 25. فکاهیات و لطیفه‌ها. مؤلف، کتاب را در سالیان دراز تألیف کرده و پیوسته مطالب و مندرجات بخش‌ها را مورد افزایش و کاهش قرار می‌داد، اما تدوین نهایی کتاب باید در سال‌های آخر عمر وی یعنی پس از 322ق صورت گرفته باشد. منابع عمده مؤلف در نگارش این کتاب عبارتند از: قرآن، تورات، انجیل، ترجمه کتاب‌هایی از ایران و یونان که آنها را از عیون الاخبار گرفته بود، نیز أیام العرب و أمثال العرب ابوعبیده معمر بن مثنی را تقریباً به تمامی نقل کرده است. از کتاب‌های جاحظ و مبرد نیز بسیار بهره جسته و از استادان خود مانند خشنی، محمد بن وضاح و بقی بن مخلد روایات بسیار نقل کرده است و حدود 10000 بیت شعر در کتابش نقل کرده و از این جهت می‌تواند در زمره راویان شعر قرار گیرد. مؤلف از تعصب نژادی و دینی بر کنار بوده و چندان به ذکر فضائل و مناقب امام علی علیه السلام و اولادش می‌پردازد که ابن کثیر در او گمان تشیع می‌برد. العقد الفرید مجموعه دلپذیری از معارف دینی، سیاسی، اجتماعی، تاریخ ادبیات و تاریخ سیاسی اجتماعی عرب و به ویژه فرهنگ عامه است، و برخی از بخش‌های آن را، با توجه به جامعیت و استقلال موضوع آنها، می‌توان کتاب‌های جداگانه به شمار آورد. این کتاب همواره به عنوان متن درسی تلقی شده، از این رو عده‌ای از ادبا و دانشمندان، از جمله ابن منظور (711ق) به اختصار و تلخیص آن همت گماشته‌اند. در اوایل قرن حاضر جمعی از ادبای مصر «مختار العقد» را تنظیم کردند که بارها در قاهره به چاپ رسیده است. در دو قرن اخیر، کتاب العقد الفرید سخت مورد عنایت خاورشناسان قرار گرفته و بخش‌های مختلف آن به زبان‌های فرانسه، انگلیسی و اسپانیایی ترجمه و منتشر شده است. (حافظیان) چاپ: قاهره، مدرسة القضاء الشرعی، 344ص؛ المطبوعات الجمالیه، 1331ق؛ بیروت، محقق: عبدالمجید التراحینی، دارالکتب العلمیة، 9ج، 1407ق. [دنا 544/7؛ کشف الظنون: 1149/2؛ معجم المطبوعات 162: 1؛ الوافی بالوفیات 8/8؛ اکمال الکمال 35/6؛ تاریخ الاسلام ذهبی 221/24؛ ذخائر التراث العربی 171/1-172]