ازالة القناع عن وجوه السماع

● ازالة القناع عن وجوه السماع = نغمه عشاق / عرفان و تصوف / فارسی ezālat-ol-qenā‘ ‘an vojūh-es-samā‘ = naqme-ye ‘oššāq صابری چشتی، نورالله بن محمد مقیم، ق13 قمری sāberī čaštī, nūr-ol-lāh ebn-e mohammad moqīm ( - 19c) تاریخ تألیف: (نغمه قدوسی =) 1275ق درباره سماع و حکم حلیت آن که به امر پیر و مرشدش شاه عبدالرحمن لکهنوی (- 1245ق) نوشته شده است. مشتمل بر «مقدمه» و 3 «باب» و «خاتمه»: مقدمه مشتمل است بر سه «افاده»: 1) معنی لغوی و اصطلاحی سماع و غنا و تغنی و فرق میان هر یک، 2) بیان تغنی‌ای که در قرآن مطلوب و مرغوب است و تغنی‌ای که در فن موسیقی مستعمل است، 3) بیان این که اصل سماع از کی شروع گشته و پیش از زمان پیغمبر ما (ص) هم در شرایع سابقه بوده یا نه؛ باب 1. در اباحت سماع، در دو فصل: 1) احادیث مثبته سماع آن حضرت (ص) و سماع صحابه کرام (ع)، مشتمل بر سه «فصل»: فصل اول در ذکر اقسام ثلثه حدیث و این که حال منکر هر یک قسم چیست و سر ترجیح حدیث بر قول مجتهد، فصل دوم در ثبوت اجماع بر اباحت غنا بر وفق قاعده اصول مشعر بر این که جمله افعال نبی مقید به است و ادنی منزلت افعال نبی اباحت است، فصل سوم در ابطال احتمالات ثلاثه که مدعی حرمت را بر اباحت متوهم می‌کرد، 2) آثار و اخبار مثبته سماع مجتهدین اربعه و تلامذه آنها و ذکر فقها و ائمه دین از تابعین و تبع تابعین؛ باب 2. در روایات کتب معتبره فقهیه و اقوال ائمه دین که در اباحت غنا و ضرب دف و طبل و غیره آلات مباحه وارد گشته، مشتمل بر 4 «فصل»: 1) در ذکر روایات اباحت از کتب اهل سنت، 2) در روایات اباحت از کتب امامیه، 3) در تحقیق معارف و مزامیر و ملاهی، مشتمل بر سه «قانون»: قانون اول در معنی لغوی و عرفی معارف و مزامیر و ملاهی و ملاعب، قانون دوم در اقسام ملاهی و ملاعب و بیان احکام هر یک، قانون سوم در انواع مزامیر و معارف هر یک در تحلیل یا تحریم، 4) ابطال دعوی چهارم مدعی به این که بر قول علمای صوفیه اعتمادی نیست؛ باب 3. در جواب آیات و احادیث و روایات فقهیه که علمای محرمین از آن بر حرمت غنای مطلق تمسک می‌کنند و تکفیر مباشران می‌نمایند و افراط و تفریط نموده در حق و باطل خلط می‌سازند، و آن مشتمل است بر دو ضابطه در اصول حدیث و اصول فقه و پنج «هدایه»: هدایه 1) ذکر آیاتی که از آن اهل ترحیم حرمت غنا استنباط می‌کنند و جواب آن، 2) ذکر احادیث موضوعه که دال بر تحریم غنا هستند و بیان موضوعیت از روی کتب معتبره، 3) ذکر احادیثی که در کتب صحاح هرگز یافته نمی‌شوند مگر در کتاب‌هایی مروی اند که آن کتب نزد محدثین معتبر نیست یا در بعضی رواة آن حفاظ حدیث طعن گفته‌اند، 4) ذکر احادیث که اهل تحریم تعصباً اختراع و افترا کرده شهرت داده‌اند و در کتب احادیث اصلاً یافته نمی‌شود؛ 5) ذکر احادیثی که در تحریم غنای مقترن به منکرات در کتب صحاح یافته می‌شود مگر منکرین تعصباً تحریم آن را در حرمت غنای مطلق می‌پندارند؛ خاتمه: در آثار و فواید سماع و شرایط و آداب آن، مشتمل بر 4 «تذکره»: 1) آثار و فواید سماع که موجب وجد و رقص و طرب سامع می‌گردد، 2) احادیث و اقاویل علما که در باب وجد و طرب وارد گشته، 3) شرایط سماع و اسباب محرمه آن، آن که اهل شریعت بدان تصریح نموده‌اند، 4) آداب سماع که اهل طریقت بدان تأکید فرموده‌اند. آغاز: الحمد لله السميع الذى له الغناء و الشكر للغنى الذى.. به نام ناطقه آرایی که به نشیدکن غلغله جمال در چارسوی کون و مکان انداخته انجام: این زمزمه وحدت بشنید ملک گفتا ×× تاریخ ختام او شد نغمه قدوسی / لیکن پی تکمیلش لاگشت ازو بیرون ×× تا هستی زاید را بندد ره جاسوسی / یک الف و دوصد هجری با چهل و چهار آمد ×× چون کلک قلم سر را فرسود به پابوسی. و الحمدلله على حسن الاختتام و الصلوة و السلام على نبيه خير الانام و آله و اصحابه الكرام و اوليائه العظام. چاپ: لکهنو، نولکشور، 1320ق، سنگی، 218ص [فهرستواره منزوی 7: 58، 8: 1036؛ مشترک پاکستان، 3: 2071]