عشق

● عشق = صفحات العشق = صفات عشق / عرفان و تصوف / فارسی ‘ešq = safahāt-ol ‘ešq = sefāt-e ‘ešq سائل همدانی، - 940 قمری sā’el hamedānī (- 1534) مطالبی از مباحث عشق صوفیانه است در یک «مقدمه» و دوازده «صفحه» و یک «خاتمه»: مقدمه: «سبحان این چه درهاست که غواص بحر فکرت از گریبان صدف خیال کنده و دانه دانه در دامان عروس جمال افکنده»؛ صفحه 1. بیان مراتب عشق و حالات او؛ 2. العشق مرض الوسواسی یجلبه الانسان علی نفسه؛ 3. رد نظر اطباء در اینکه عشق مرضی وسواسی است؛ 4. سلطان عشق در غایت استغنا و استیلاست؛ 5. عشاق از صحبت خلق متفرند؛ 6. این طائفه از پلاس مسکنت در لباس سلطنت نیایند؛ 7. چنان از باده عشق جوشانند که سر از پای ندانند؛ 8. چمن پریشانی را به دیوانگی حمل کرده‌اند از غایت نادانی؛ 9. فنا از خود بیخود شدن است؛ 10. عاشق صادق کیست؛ 11. آتش عشق از ملامت بلندی گیرد؛ 12. پرتو تجلیات عشق چون خورشید همه جا تافته است؛ خاتمه: ماسوای عشق از روی حقیقت مزخرف است. این شکل عنوان‌بندی ظاهراً از خود مؤلف نیست و محتملاً دیگران چنین کرده‌اند. این رساله با عنوان «رساله ناظم ناظم» چاپ شده که معلوم نشد این نام را از کجا درآورده‌اند. نام‌های رساله در فهارس بسیار ناهمگون است و هر کدام بر اساس برداشتی از متن نامی بر آن نهاده‌اند. آغاز: بسمله ای جنبش این طارم نه طاق از تو ×× وی غلغله ای درهمه آفاق از تو / دردیست نهان در دل عشاق از تو ×× سوزیست درون جان مشتاق از تو ... لک الحمد یا ذا الجود و الکمال و یا مظهر العشق و معطی الحال المنزه عن صفة الحدوث و سمة الحد و الزوال ... خداوندا سپاس تو از قیاس بیرون است و ستایش تو از نمایش ما افزون. حمد و ثنای تو گفتن هم تو را رواست انجام: سائل که نه واقف سلوکست و نه سیر ×× نی سالک راه کعبه نه ساکن دیر / چون نامه ی هستیش تمام از تو بود ×× تمم بالخیر رب و اختم بالخیر؛ یا صاحب العشق انظر الی مقالی و اعرف منه هذا مقدمات ملالی چاپ: مجموعه رسائل فارسی، دفتر هفتم، مشهد، بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی، 1385ش، به کوشش مرتضی عمرانی و با عنوان «رساله ناظم مناظم» چاپ شده است [نسخه‌های منزوی 1269/2 و 1280؛ الذریعه 426/9 «دیوان سایل همدانی»؛ تحفه سامی 122/5؛ ریحانة الادب 147/2؛ آتشکده آذر 212؛ فهرستواره منزوی 654/7؛ صبح گلشن 196]