العروة الوثقی

● العروة الوثقی / تفسیر / عربی al-‘urwat-ul wuṯqā شیخ بهائی، محمد بن حسین، 953 - 1030 قمری šeyx-e bahā’ī, mohammad ebn-e hoseyn (1547 - 1621) خلاصه‌ای است از آنچه از پیامبر اکرم و اهل بیت علیهم السلام در تفسیر آیات روایت شده با چکیده اقوال علمای بزرگ تفسیر از قدما و متأخرین و آنچه از تحقیقات به نظر مؤلف آمده است. پس از حاشیه تفسیر بیضاوی و کشاف و مجمع البیان نگارش یافته و فقط سوره فاتحه و آیاتی از آغاز سوره بقره تحریر شده است. در آغاز آن چنین آورده: از بیست سالگی به کشف اسرار قرآن کریم علاقه شدید داشتم و آرزومند بودم که خویشتن را از چشمه زلال آن سیراب سازم و آن هم بدون فراگیری دو علم معانی و بیان که ابزار مهم قرآن به شمار می‌روند میسر نبود لذا در آموزش این دو کوشیدم و به آرزوی خویش نائل گشتم، آنگاه به فراگیری علم تفسیر روی آورده به مطالعه کتب تفسیر پرداختم و گاهی در فهم مطلبی شب و روز خود را صرف سطری نموده تا توانستم حاشیه‌ای جامع بر انوار التنزیل قاضی بیضاوی و همچنین بر بخش‌هایی از تفسیر کشاف و مجمع البیان بنگارم که در سایر تالیف، این جامعیت به چشم نمی‌خورد. شیخ در این تفسیر رد و ایرادهایی نیز بر زمخشری و غیره دارد. او علاوه بر نام‌های پنج گانه این سوره، واژه‌های کنز، کافیه، ام القرآن، ام الکتاب، شفاء، شافیه، اخلاص و سورة الصلاة را نیز از دیگر نام‌های آن برشمرده است. آغاز: الحمدلله الذی انزل علی عبده کتابا الهیا يتفجر من بحاره انهار العلوم الحقيقة انجام: فانا نتوسل الیک بنبیک نبی الرحمة محمد سید المرسلين و آله الائمة الطاهرين صلواتک علیه و علیهم اجمعين أن لا تردنا خائبين و أن تثبت لنا به قدم صدق يوم الدين برحمتک يا ارحم الراحمين. چاپ: ایران، تهران، 1319ق، سنگی، وزیری، 25ص، ضمن مجموعه‌ای که حبل المتین و مشرق الشمسین جزو آن است، (صص16-40)؛ ایران، قم، مكتبة بصیرتی، 1398ق، سنگی، وزیری، 25ص (افست از روی چاپ تهران به خط علی بن حبیب الله اصفهانی، 1319) (صص16-40)؛ با تحقیق و تصحیح محمد رضا نعمتی و اسعد طیب، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1380ش [الذریعة 252/15 و 369 رقم 1626؛ کشف الحجب ص 381؛ فهرست موضوعی نسخه‌های خطی عربی کتابخانه‌های جمهوری اسلامی ایران: علوم قرآنی: بخش دوم تفسیر (2): 689]