عرض نامه

● عرض نامه = فضیلت علم / فلسفه / فارسی ‘arz-nāme = fazīlat-e ‘elm بابا افضل کاشانی، محمد بن حسین، - 667؟ قمری bābā afzal-e kāšānī, mohammad ebn-e hoseyn (- 1269) تاریخ تألیف: 25 رمضان 674ق رساله در شرح برخی از مباحث و موضوعات طبیعی و الهی است. مؤلف آن را چنین توصیف نموده است: «و این نامه را که در وی حکایت و صفت انواع هستیهای کلی رانده شده» تا آنجا که می‌گوید: «و سختی‌های او آگهی دهد از معلومات دائم باقی نه از جزویات فاسد و کرونده و مستحیل» تا آنجا که گفته: «بلکه آنخاستیم که کائنات این عالم و متولدات و حوادث ناآمده را بیان کی بودن و شرح چگونگی بدهیم». رساله پس از دیباچه مفصل در صفت حال و فایده این رساله و اندرز طالبان علم در چهار عرض صورت گرفته و هر عرضی حاوی درهایی از سخن است: 1. عرض اجسام که در پایه انفعال و قبول کنش اند در پانزده «در»؛ 2. عرض کنندگان و کارگران در اجسام عالم و جسم مردم در پنج «در»؛ 3. عرض دانشهای مردم و اقسام آن در هفده «در»؛ 4. عرض دانندگان و بیان ماهیت و انیت داننده در هفت «در». نسخه‌ها یکسان نیستند. آغاز: خداوندا بفزونی جود و فروغ وجودت که جان بوی جویا و خرد بوی گویا شود ... ای پویندگان راه اخلاص و جویندگان هنجار ... انجام: که رقیب تو شنوا و بیناست، و راز وجود نزد او پیدا و هویدا، ان الله یأمرکم ان تودو الامانات الی اهلها و اذا حکمتم ...، و الحمد لمن هو بذاته حمید، و هو علی کلی شیء شهید، و الصلاة و السلام علی المختارین من الاصفیاء و الانبیاء، و المنتجبین من الازكیاء و الاتقیاء، و الله حسب کل شیء. چاپ: مصنفات افضل الدین محمد مرقی کاشانی، به تصحیح مجتبی مینوی و یحیی مهدوی (تهران، خوارزمی: 1366 (چاپ دوم)) [مصنفات بابا افضل 253-145؛ الذریعة 246/15؛ فهرستواره منزوی 192/6؛ نسخه‌های منزوی 818/2]