عدة الاصول

● عدة الاصول = العدة / اصول فقه / عربی ‘iddat-ul uṣūl = al-‘idda شیخ طوسی، محمد بن حسن، 385 - 460 قمری šayx-e tūsī, mohammad ebn-e hasan (996 - 1069) پس از کتاب «الذریعة» شریف مرتضی، این کتاب قدیمی‌ترین کتاب در قواعد اصولی شیعه امامیه است. شیخ طوسی آن را در زمان حیات استادش سیدمرتضی تألیف کرد، دارای «مقدمه» و دو «بخش» است. وی درباره علت تصنیف در مقدمه نگاشته است: «سألتم ایدکم الله املا مختصر فی اصول الفقه یحیط بجمیع ابوابه علی سبیل الایجاز و الاختصار على ما یقتضیه مذاهبنا و توجبه اصولنا فان من صنف فی هذا الباب سلک کل قوم منهم السلک الذی اقتضاه اصولهم و لم یعهد من اصحابنا لاحد فی هذا المعنى الا ما ذکره شیخنا ابو عبدالله [المفید] رحمه الله فی المختصر الذی له فی اصول الفقه و لم یستقصه و شذمنه اشیاء یحتاج الی استدراکها و تحریرات غیرما حررها و ان سیدنا الاجل المرتضی ادام الله علوه و ان کثر فی امالیه و ما یقرا علیه شرح ذلک فلم یصنف فی هذا المعنى شیئا یرجع الیه ... و هذه منزلة یرغب اهل الفضل عنها و انا مجیبکم الی ما سئلتم عنه». مؤلف ضمن دو جزء مطالب را در نه «کلام» و هر کلامی را در چندین «فصل» بیان نموده است: «و الکلام فی الخطاب کلام فی بیان ارادة الکتاب و السنة و ذلک ینقسم خمسة اقسام احدها الکلام فی احکام الاوامر و النواهی و الثانی الکلام فی العموم و الخصوص و الثالث الکلام فی المطلق و المقید و الرابع الکلام فی المجمل و المبین [از فصل سوم این بخش (فصل فی ذکر الوجوه التی یحتاج الاشیاء فیها الی بیان) جزء دوم شروع می‌شود] و الخامس الکلام فی الناسخ و المنسوخ»، الکلام فی الافعال و فیه ستة فصول، الکلام فی الاجماع و فیه ثلثة فصول، الکلام فی القیاس و فیه سبعة فصول، الکلام فی الخطر و الاباحة و فیع اربع فصول». آغاز: الحمد لله وحده ... قد سالتم ایدکم الله املاء مختصر فی اصول الفقه یحیط بجمیع ابوابه علی سبیل الایجاز و الاختصار ... انجام: و فی ما لخصناه کفایة لمن ضبط هذا الفن و یتنبه بذلک علی ما عداه و نسئل الله تعالى ان یجعله خالصا لوجهه و ینفعنا بذلک من نظر فیه انه ولی ذلک و القادر علیه و الحمدلله رب العالمین و الصلاة علی محمد ... الطاهرین چاپ: مشار عربی، ص 619؛ چاپ تحقیقی این اثر با تصحیح و تحقیق محمد رضا انصاری صورت پذیرفته است؛ بمبئی، سنگی، 1318ق، وزیری، 162+127+1ص؛ دارالخلافه طهران، 1317ق، 3+306ص [الذریعة 227/15] شرح و حواشی: 1- حاشیة عدة الاصول = تعلیقات علی عدة الاصول = شرح عدة الاصول؛ قزوینی، خلیل بن غازی (1001-1089) 2- جبر و اختیار؛ کنجی بیک تبریزی، محمد باقر بن الحافظ (-11) 3- نجاة المسلمین و منجی الهالکین؛ حسینی مشهدی، محمد مهدی بن محمد باقر (-11) 4- تنقیح المرام فی حاشیة شرح عدة الاصول؛ قزوینی، علی اصغر بن محمد یوسف (-1120) 5- حاشیة شرح عدة الاصول؛ قزوینی، علی اصغر بن محمد یوسف (-1120) 6- حاشیة حاشیة عدة الاصول؛ قزوینی، محمد باقر بن غازی (-12) 7- شرح عدة الاصول؛ حسینی قزوینی، محمد بن محمد صادق (-12) 8- تحف العقول فی شرح عدة الاصول؛ اشرفی مازندرانی، خضر بن اسماعیل (-1336)