عبرة الفضلاء

● عبرة الفضلاء = ضالة الفضلاء = حل شبهة جذر الاصم = حل شبهة ابن کمونة / منطق، فلسفه / عربی 'ibrat-ul fuḍalā' = ḍāllat-ul fuḍalā' = ḥall-u šubhat-i jaḏr-il aṣam = ḥall-u šubhat-i ibn-i kamūna خفری، محمد بن احمد، - 957؟ قمری xafrī, mohammad ebn-e ahmad (- 1550) ارسطو در فصل 9 کتاب عبارت ارغنون در مبحث تناقض قضایای ممکن استقبالی و در فصل 3 دفتر 11 الهی در مبحث امکان و استعداد با گروه مگارا مانند اوبولیدس و دیودروس کرونوس و فیلون مخالفت نموده است و این اوبولیدس در زمان افلاطون و ارسطو می‌زیسته و میان آنها پیوسته جنگ و ستیز بوده و گاهی کار به دشنام می‌کشید و فیلون دیالکتیکی شاگرد او بوده است و فیلون هم از بزرگان جدلیان گروه مگارا به شمار می‌آید و چند مغالطه از اینها به یادگار مانده است مانند: پوشیده شاخدار، نهفته، کچل، ارزن، پیدایش، دروغگو. مغالطه اخیر چنین است: کسی دروغ می‌گوید و سپس می‌گوید دروغ می‌گویم آیا راست گفته است یا دروغ چنان که اپیمنیدس کریتسی گفته است: همه مردم کریتس دروغگویند آیا خود راست گفته یا دروغ؟ این مغالطه به دانشمندان خاوری رسید و بدان شبهه جذر اصم نام دادند و کتاب‌ها در حل آن نوشتند چنان که افضل الدین محمد ترکه در طوس برای شاگردان خود رساله‌ای به نام «انموذج العلوم» در حل مسائل دشوار نوشته و در آن از این شبهه که به شکل «کل کلامی کاذب» در آمده پاسخ گفته و صدرالدین دشتکی و دوانی هر دو رساله در رد یکدیگر درباره گشودن این مشکل نوشته‌اند و سید داماد در الافق المبین نیز به حل آن پرداخت و در الذریعه به نام بسیاری از رساله‌ها که در این باره نوشته شده برمی‌خوریم. (دانش پژوه) محقق خفری دو رساله در این باره دارد یکی «عبرة الفضلا» و دیگری «حیرة الفضلاء» یا «حل مالاینحل» که در «مقدمه» و دو «مقصد» است در یکی راه‌حل‌هایی که آورده‌اند یاد کرده و از آنها خرده‌گیری نمود و در دومی که نیم این رساله است حلی که خود کرده است آورده است. وی از تفتازانی و سید المدققین و صاحب قسطاس و کاتبی یاد می‌کند و تاریخچه حل این مسئله از این رساله به خوبی به دست می‌آید. در برخی نسخه‌ها یک «مقدمه» و چهار «مقصد» آمده است. آغاز: قد اجاب الحضره الجلالیة المحمدیة جلب افادته عن هذه الشبهة بان قول القائل، کل کلامی فی هذه الساعة کاذب انما یکون صادقاً او کاذباً ... انجام: فان صار هذا الجواب مقبولاً عند العلماء صار حقیقاً، بأن یسمی عبرة الفضلا، تمت. [دنا 419-420 (8 نسخه)؛ الذریعه 14/7-13]