طب النبوی (منتخب)

● طب النبوی (منتخب) = اعلام الحکم النبوية فی اعلام الاحکام الطبية / طب، حدیث / عربی ṭibb-un nabawī (mn.) = a‘lām-ul ḥikam-un nabawīyya fī a‘lām-il aḥkām-iṭ ṭibbīya رومی، احمد بن محمود، ق7قمری rūmī, aḥmad ebn-e maḥmūd (- 13c) وابسته به: الطب النبوی؛ ابونعیم، احمد بن عبدالله (336-430ق) منتخبی است از کتاب الطب النبوی ابونعیم احمد بن عبدالله اصفهانی. نسخه‌هایی از این کتاب در کتابخانه «ظاهریه» دمشق و «اسکوریال» مادرید محفوظ است و تاکنون به چاپ نرسیده. اصفهانی در این اثر از دو استادش، ابی بکر بن خلد و عبدالله بن جعفر، روایت می‌کند و از کتاب الطب ابی بکر احمد بن محمد بن اسحاق سنی دینوری تأثیر پذیرفته است. گزینش دیگری از کتاب مذکور با عنوان «اربعون حدیثاً منتقاة من الجزء الرابع من کتاب الطب لابی نعیم» از ابوبکر بن علی بن ابی الحزم بن ابی بکر صقلی قلانسی شافعی معروف به «ابن سراج» (تألیف در 696ق) جزء نسخه‌های «مجامیع المدرسة العمریة» در «دارالکتب ظاهریه» نگهداری می‌شود. عبدالوهاب رومی در این منتخب، از سبک و ترتیب مؤلف پیروی نموده و کتاب را در چهار «مقاله» تلخیص کرده است، البته با اندکی تغییر و با حذف اسانید روایات و حذف مکررات. وی نام این منتخب را «اعلام الحکم النبوية فی اعلام الاحکام الطبیة» نهاده و به خط خود در ابتدای نسخه و در متن کتاب به این نام تصریح نموده، ولی در فهرست آربری، کلمه «اعلام» از ابتدای نام کتاب حذف شده است. رومی روایات دیگری نیز بر کتاب افزوده؛ چنان که در مقدمه آورده است: «آنچه از کتاب الرد علی من انکر التداوی ابی الحسن ابن محمويه یزدی آوردم با علامت «یه» به قلم سرخ بر روی آن مشخص نمودم و آنچه از کتاب ابی منصور بن شیرویه بن شهردار حافظ دیلمی همدانی افزودم، علامت «می» به قلم سرخ بر بالای آن قرار دادم و آنچه که از کتاب ابی الخیر احمد بن اسماعیل قزوینی نقل کردم علامت «ین» به خط قرمز در بالای آن کشیدم و روایاتی که از کتاب ابی عبدالله محمد بن عبدالواحد حافظ حنبلی مقدسی اخذ نمودم، با علامت «سی» مشخص کردم و منقولات از کتاب‌های عبداللطیف بن یوسف حکیم بغدادی را با نشانه «ق» علامت گذاری نمودم». این منتخب شامل چهار مقاله و هر مقاله در چند باب است: مقاله اولی در 9 باب، مقاله ثانیه در 25 باب، مقاله ثالثه در 25 باب، مقاله رابعه در [؟] باب. نسخه حاضر ناقص است و تا باب نوزده از مقاله سوم را دربردارد. مباحث موجود در نسخه: مقاله 1: باب 1) ما جاء فی تعلم الطب و الحث علیه و الامر بالتداوی، 2) فی احضار الاطباء لمداواة المرضى و فی المعالجة، 3) معرفة الامراض بالحس و مقدارها، 4) فی تقدیم المعرفة فی صناعة الطب و تضمین الطبیب اذا جنی، 5) اباحة مداواة النساء الرجال غیر ذوات المحارم، 6) النهی عن التداوی بالحرام، 7) فی معرفة الادوية بالاوصاف، 8) فی استعمال الفراسة و الاستدلال فی صناعة الطب، 9) فی اصل معرفة الاقاقیر؛ مقاله 2: باب 1) فی خلق الانسان و ترکیب البدن و تشریح الاعضاء و ما يتعلق بها، 2) فی ذکر الاعصاب و اتصالها بالعظم و اللحم و بالرباط و المفاصل و ... و العروق و المعدة، 3) فی العضو الرئیس فی الانسان، 4) منزلة سائر الجوارح من القلب، 5) تدبیر الصحة و فضیلتها، 6) ... لیلة الجمعة، 7) توقی الحركة فی فصول السنة المعهودة و معرفتها، 8) اختیار البلدان الصحيحة التربة و توقى الوبية، 9) توقى كثرة الجلوس فی الشمس، 10) التبرد بالماء فی شدة الحر، 11) اوقات النوم المحمودة و المكروهة، 12) منع اكل الطين، 13) دفع مضار الاغذية بالحركة و غیرها، 14) استعمال المعاجين و العسل و الحلواء و الاترج، 15) دفع مضار الاطعمة و الاشربة و تعاهد العادات، 16) الامتناع من الاطعمة التى لم تجربها العادات و مما لا تشتهيه النفس، 17) السهال الطبيعة فی حال الصحة، 18) فی السعوط و اللدود و العلق، 19) الفصد و الحجامة و بیان اوقاتها و ایامها و منافعها و مضارها و ما فی معناها، 20) ما يخصب البدن و يسمنه، 21) منافع الحمام و القی، 22) الاحتراس من السموم و السحر، 23) تعاهد الطيب و الاکتحال و ما فی معناهما، 24) تعاهد السواک و غسل الثياب من الوسخ و تسكين الشعر و التدهن، 25) ذکر الالوان و اللباس و انواعها و الخاتم و الزينة و اصنافها و المشط و النعل و ما شاكلها؛ مقاله 3: باب 1) ذكر انواع العلل و علاجاتها، 2) الحيلة فی دفع الاحزان و الهموم و ما فی ذكر الموت، 3) فی الصداع و الشقيقة و كيفيتها و ما تنفع فيها و ما ورد فی ثواب المصدع، 4) اوجاع العين و ادويتها و ما ورد فيها، 5) الاكحال و الاکتحال و اوقاتها و كيفيتها، 6) الرمد و منافعها و المداواة بالبراق و الضماد و نفح الماء و ما يتورث من الاغذية و الجماع، 7) ذكر ادواء الانف و العطاس و الزكام و ما ينفع من الخشام، 8) الشوكة و تصفية اللون و الكلفة و وجع الاذن، 9) فی اوجاع الفم و الحلق و الاسنان و النكهة و اللثة و تخليلها، 10) ادوية العذرة و ضماد الدغين و فی بعض الرقى و العين، 11) السعال و اوجاع الصدر و المعدة و الفؤاد و الخفقان و ما ينفع فی النسيان و البول، 12) فی الرطوبة و البلغم و اوجاع الظهر و الكبد و الطحال و كيفية شرب الماء، 13) اوجاع البطن و الذرب من الهيضة و الاستسقاء و المعص، 14) فی القولنج و وجع الكلية و التكميد، 15) الشوصة و ذات الجنب، 16) الجبر و الوقى و السقطات و حفظها من مس الماء و اخراج الدم عقبها و الحسم و النطول بمسک الدم و تغميز الظهر، 17) ما فی الرحم و الحيضة و الاستحاضة و ما تقطع رائحة الدم و تنشف الرطوبة و يزيد فی الباه و اوقات المجامعة و الترغيب فيها و تدبير النفساء و الحبالى، 18) البواسير و النقرس، 19) الحكة و الشرا و القمل و معالجة ... و النملة و القوبا و الدماميل و الثاليل و البثور و العدسة. (حافظیان) [دنا 299/7؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج6، ص 336-340؛ کشف الظنون، ج1، ص 1095؛ فهرس مخطوطات دارالكتب الظاهرية (الطب و الصيدلة)؛ الجزء الثاني، ص 89 و 157-159؛ فهرست المخطوطات المصورة (معهد المخطوطات العربية - قاهره)، الجزء الثالث (العلوم)، القم الثاني (الطب)، الكتاب الثاني، ص 151؛ مجلة معهد المخطوطات، س 5، ش 271؛ فهرست المخطوطات العربية المصورة الموجودة بمكتبة المخطوطات بجامعة الكويت، الجزء الثاني، ص 135؛ فهرس مجاميع المدرسة العمرية فی دارالکتب الظاهرية بدمشق، ص 403]