طالب و مطلوب

● طالب و مطلوب / رمل / فارسی tāleb va matlūb نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، 597 - 672 قمری nasīr-od-dīn-e tūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201 - 1274) چند رساله منسوب به خواجه در رمل وجود دارد، از آن جمله یکی به عربی و چهار تا به فارسی است. از میان رساله‌های فارسی یکی به چند نام آمده: کشف الحجب و الاستار آن را «رساله در رمل» نامیده، کشف الظنون در ضمن رسائل رملی او نام «وافی نصیر طوسی» بدان داده که احتمالاً همین رساله است که سارتن می‌گوید کتاب وافی در علم رمل او «الرسالة السلطانية فی خط الرمل» خوانده شده و در برخی نسخه‌ها به نام «رساله در احکام دوازده گانه رمل» نامیده شده و در نسخه کتابخانه مجلس بدان نام «طالب و مطلوب خواجه» داده شده است. در مقدمه می‌گوید: «چنین گوید بنده دعاگوی نصیرالدین محمد طوسی که چون یرلیغ جهان مطاع بر آن نافذ شد که این ضعیف در مقدمات اشکال رمل و احکام آن مختصری در غایت اختصار بنویسد، هر چند این بنده کمینه را محل آن نبود و خود را شایسته آن نمی دید اما یرلیغ جهانگشای امر متحتم و فرمانی نافذ بود ابا نمودن متعسر نمود، اهتمام نموده این مختصر در قلم آورده شد امیدوارم در نظر کیمیا اثر مقبول افتد انشاء الله». آغاز: حمد بی حد و ستایش بلا حد حضرت موجودی را که چندین هزار اشکال مختلفه سعد و نحس از یک نقطه واحد در دائره وجود اظهار فرمود و درود و ستایش متجاوز الحد و العد موجودی را که کافه خلائق را از تیه ضلالت و طریق معکوس شقاوت بجاده مستقیم سعادت شریعت هدایت نمود و رحمت ... و بعد چنین گوید بنده دعاگوی نصیرالدین محمد الطوسی که چون یرلیغ جهانمطاع نافذ شد که این ضعیف در مقدمات اشکال رمل و احکام آن مختصری در غایت اختصار بنویسد هر چند در خود را شایستگی آن نمی‌دانست ... بباید دانست که هر علمی را موضوعی ضروریست و موضوع علم رمل نقطه است از جهت آنکه بحث در این علم از زوج و فرد کنند که ایشان از عوارض ذاتی نقطه اند و محمول او بیوت بر اشکال مقدم از برای آنکه بیوت محلند و اشکال حال. و هر آینه محل بالذات مقدم خواهد بود بر حال پس واجب شد اول شرح بیوت کردن. بدانکه خانهای رمل شامزده است اول منسوبست بطالع زمان و ... آغاز2: حمد بی عد و ستایش بلا حد من الازل الى الابد حضرت معبودی را که چندین هزار اشکال مختلف سعد و نحس از نقطه واحد در دایره وجود باظهار رسانید ... اما بعد چنین فرماید ... که چون یرلیغ جهانمطاع عالم مطیع انجام: بنگرد در خانه مطلوب چه شکل آمده است آن را با شکل مطلوب ضرب کنند و بر همان طریق حکم کنند اما درین صورت دلالت بر مکث کند. تمت [دنا 270/7 (27 نسخه)] شرح و حواشی: 1- شرح رساله رمل خواجه نصیر؛ ابهری، نورالدین بن فتح الله