صور الدرج (ترجمه)

● صور الدرج (ترجمه) = ترجمه صور درج / هیئت / فارسی Ṣuwar-ud darj (t.) = t.-ye sovar-e darj تنگلو شاه بابلی، قرن 1 میلادی tangalū-šāh-e bābelī (- 1c) منسوب به تنکلوشاه بابلی. آقای تقی‌زاده در گاه‌شماری می‌نویسد: در هنگام ترجمه کتاب توکروس (Teucros) از پهلوی به عربی که به کتاب «الوجوه و الحدود» معروف شده نام نگارنده که مردی است یونانی به تنکلوش، تينکلوش، طينقروش برگشته است و این تنکلوشاه بابلی یقیناً همان توکروس یونانی است که ظاهرا در نیمه دوم قرن اول میلادی کتاب خود را به یونانی نوشته و بعدها در عهد انوشیروان از یونانی به پهلوی و کمی بعد از پهلوی به آرامی و در قرن دوم هجری از پهلوی به عربی ترجمه شده و در بین منجمان اسلام معروف بوده است. این ترجمه شاید از همان «الوجوه و الحدود» توکروس یونانی باشد. متن عربی این کتاب به ترجمه ابن‌وحشیه در فهرست خدیوی بخش ستاره‌شناسی و ریاضی، شناسانده شده است. چند ترجمه فارسی از این کتاب در دست هست. در انتساب ترجمه عربی «صور الدرج» به تنکلوشاه بابلی سخن است، تا چه رسد به برابری ترجمه فارسی موجود با «صور الدرج» که مورد تأیید قرار نگرفته است. موضوع کتاب نیز صور نجومی (غیر از صور چهل و هشت گانه بطلیموس) و دلالت طلوع آنها در افق شهری در موقع طلوع وجهی از وجوه بروج دوازده گانه بر حوادث حیات مولود است که آن را در بعضی از کتب عربی صور درجات فلک نامیده‌اند. باز بنا بر آنچه در منابع آمده کتابی که منسوب به تنکلوشاه و ترجمه ابن وحشیه است (و نسخه حاضر ظاهراً ترجمه فارسی آن می‌باشد) به کلی مجعول بوده و هیچ ارتباطی با کتاب توکروس ندارد و اصلاً مطالب آن ساختگی و بی‌معنی است و از کتاب اصلی یعنی ترجمه عربی از پهلوی خبری نیست و ظاهراً از میان رفته است. آغاز: الحمد لله رب العالمين و الصلوة و السلام علی رسوله محمد و آله الطاهرين بر رأی ارباب خرد پوشیده نماند که فرمان پادشاه مشرق و مغرب خلد الله سلطانه رسید بکمترین بندگان تا کتاب تنکلوشای بابلی را مطالعه کند و اندیشه و خاطر برگمارد و جهت کند تا هر سخنی که درین کاب رمز نبشت گشاده گرداند و چون بر اسرار این علم واقف گشت به عبارت فارس شرح دهد و آنچه روی نموده باشد آشکارا بیان کند از جهت کتاب خانه خاص را هر چند که سرمایه و قوة بنده درین چندان نبد اما بنابر اشارت آنحضرت بطاعت داری فرمان مشغول گردد ایزد تعالی ببرکات همت و اشارت خداوند عالم خلد الله ملکه توفیق و هدایت روزی کند انشاء الله. انجام: درجه سی ام از برج حوت برآید درین درجه مردمانی بیمار در جایگاهی جمع شده تا قومی بنزدیک ایشان ریاحین آرند و از جانب راست او براید غلامان خوب رو مانند زنبوران بخردی پاک و خوشبوی هر که ایشانرا ببیند نخواهد که ازیشان جدا شود و از جانب چپ او بهی و ... پوسیده که جز درویشان کس دیگر نخورد هر که برین درجه زاید پایهاش کار پیوسته اظهار زهد کند و مردمانرا پند دهد و قوم بسیار تبع او شوند و مال بسیار جمع کند بحرص تمام پس بمیرد و مال او وارثان او ببرند تمام شد کتاب چنانکه وعده کرده بودیم و الحمد لله رب العالمين. [دنا 200/7؛ نسخه‌های منزوی، 258/1؛ فهرستواره منزوی 2853/4 و 2894/4 با عنوان «تنکلو شاه بابلی» که ظاهراً همین رساله است]