صور الاقالیم

● صور الاقالیم = عجایب بلدان = عجائب الاشیاء = عجائب الدنیا = هفت اقلیم / جغرافیا / فارسی sovar-ol aqālīm = ‘ajāyeb-e boldān = ‘ajāyeb-ol ašyā’ = ‘ajāyeb-od donyā = haft eqlīm اصل عربی گویا آن از ابوزید احمد فرزند سهل بلخی شاعر و ادیب عهد سامانی است که در قرن 4 برای نوح بن منصور ساخته، در 20 جزء که اصل عربی آن در دست نیست؛ و ترجمه بخشی از آن به فارسی از قرن 6 ق در دست هست با چند نقشه جغرافیایی. این اصل را سپس دیگری از عجایب المخلوقات نجیب همدانی و مسالک و ممالک و تاریخ سلطان محمود و از دیده‌های خود بر آن افزوده و این دومی گویا آذربایجانی است و در مراغه آن را ساخته است و در آن از تاریخ‌های 562 و 606 و 613 و 617 یاد کرده است؛ او گویا معاصر اتابکان ایلدگزی آذربایجان (531-622ق) بوده و سفرها کرده است. در آن از عجایب المخلوقات امام عالم نجیب همدانی یاد شده که گویا همان جهان نامه نجیب بکران باشد نیز از اتابک سعید محمد بن ایلدگز و امیر الدین مسعود مهندس نخجوانی. [دنا 199/7؛ فهرستواره منزوی 229/1؛ نشریه 428/5] شرح و حواشی: 1- حواشی عجائب الدنیا؛ بهار، محمد تقی (1265-1330)