صلاة الجمعة

● صلاة الجمعة = التحیر فی حکم صلاة الجمعة / فقه / عربی ṣalāt-ul jum‘a = at-taḥayyur fī ḥukm-i ṣalāt-il jum‘a جیلانی، محمد رفیع بن فرج، - 1160؟ قمری jīlānī, mohammad rafī‘ ebn-e faraj (- 1747) رساله‌ای کوتاه درباره وجوب عینی نماز جمعه که در آن به نظر خود در رفع تحیر از فقیه و مقلد در باب نماز جمعه کوشیده است. به نظر مؤلف در این رساله نماز جمعه برای کسی که بین وجوب عینی آن و وجوب تخییری آن متحیر مانده واجب مقدمه است و همچنین نماز ظهر پس نماز جمعه و ظهر را باید با هم از باب مقدمه علمیه جمع کند. او چند رساله در این موضوع نگاشته است. مؤلف الذریعه از این رساله یاد می‌کند و می‌گوید: «ظاهر سخن شیخ عبدالنبی در تمیم امل الامل آن است که گیلانی این رساله را در رد بر معاصر خود امیر محمد تقی مشهدی معروف به پاچناری نوشته است». در فهرست آستان قدس (ج5: 514-515) مجموعه‌ای معرفی شده مشتمل بر رساله‌هایی در باب همین مسأله که رفیعا گیلانی و امیر محمد تقی پسر محمد صادق موسوی قاینی در پاسخ و رد یکدیگر نوشته‌اند و یکی از آنها همین رساله است. در خود نسخه قرینه‌ای بر این نیست که این رساله در رد بر سید محمد تقی است. در الذریعه و نجوم السماء از میر محمد تقی که با رفیعا گیلانی مفاوضات داشته یاد شده است اما بدون ذکر نام پدر و تصریح به سیادت او و به جای توصیف به «قاینی» به «مشهدی پاچناری» موصوف گشته است. مؤلف نجوم السماء درباره او می‌گوید: «از بعضی فضلا ثقات شنیده‌ام که میان او و فاضل معظم مولانا محمد رفیع جیلانی در مشهد مقدس در مسئله تخییر صلوة جمعه مباحثات و مشاجرات واقع شده و رسائل متعدده در آن باب تصنیف فرمودند.» آغاز: مسئله اذا اجتهد الفقيه في استنباط حكم الجمعه في زمان الغيبه ولم يرجح شيئا لاوجوبها عينا و لاتخييرا و لاحرمتها، فهل يجب عليه الجمع بينها و بين الظهر مع الامکان او تاخير الصلوة الى ان تفوت الجمعة ثم الظهر أو يجوز له الامر ... انجام: ولايذهب عليك ان حكم المقلد حكم ذلك الفقيه اذا لم يكن له من يقلده ولم يعتمد على احد ليتبعه و تحير في الامر. لمولانا محمد رفيعا دام ظله العالی [دنا 171/7 (5 نسخه)؛ الذریعة 71/15] شروح و حواشی: 1- صلاة الجمعة؛ شریف، محمد حسین بن محمد ابراهیم (قرن 12) 2- صلاة الجمعة؛ نیشابوری، بدرالدین (قرن 12) 3- صلاة الجمعة (5)؛ موسوی قائنی، محمد تقی بن محمد صادق (قرن 12)