الصافی

● الصافی = تفسیر صافی / تفسیر / عربی aṣ-ṣāfī = tafsīr-e sāfī فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، 1006 - 1091 قمری feyz-e kāšānī, mohammad ebn-e šāh morteza (1598-1680) تاریخ تألیف: 1075ق «صافی» تفسیری خبری و عرفانی است. مؤلف قبل از شروع به تفسیر مقدماتی به نام نبذات نوشته است، بدین تفصیل است: مقدمه 1. مختصری از آنچه راجع به تمسک به قرآن و فضیلت آن اخبار وارد شده؛ 2. بیان ادله بر این که علم قرآن نزد اهل بیت پیغمبر است؛ 3. بیان این که قسمت مهمی از قرآن راجع به اهل بیت و یا دشمنان ایشان است؛ 4. بیان وجوه معانی تفسیر و تأویل و ظهر و بطن و حد مطلع و محکم و متشابه و ناسخ و منسوخ و غیر اینها؛ 5. مختصری از آنچه در منع تفسیر قرآن از پیش خود وارد شده و سر در آن؛ 6. مختصری از آنچه راجع به جمع قرآن و تحریف وی و زیادی و نقصان او اخبار وارده شده است (وی در این مقدمه اثبات کرده است که از قرآن کاسته شده و تغییر نیز داده شده و در قرآن موجود خلاف ما انزل الله نیز هست و جای آن را نیز تعیین کرده است)؛ 7. مختصری از آنچه راجع به این که قرآن تبیان هر چیزی است و تحقیق در معنی آن؛ 8. مختصری از آنچه در اقسام آیات و مشتمل بودن آنها بر بطون و تأویلات و انواع لغات و قرآت مختلفه و معتبره از آنها اخبار وارده است؛ 9. مختصری در بیان زمان نزول قرآن و تحقیقات آن؛ 10. مختصری در مجسم شدن قرآن در روز قیامت جلو خوانندگان خود و شفاعت کردن او ایشان را و ثواب حفظ و خواندن آن؛ 11. مختصری از اخبار وارده در کیفیت خواندن قرآن؛ 12. بیان اصطلاحاتی که مؤلف در تفسیر آیات وضع کرده‌اند (وی در این مقدمه می‌گوید: اسناد و زنجیرهای روایتی خبرها و حدیث‌ها را انداختم چه در آنها سودی نیافتم زیرا که «ما درستی خبرها را از راهی جز بررسی زنجیره سند به دست می‌آوریم ...»). امتیاز تفسیر صافی بر «البرهان» و «نور الثقلین» این است که به تفسیر همه آیات پرداخته و علاوه بر نقل روایات به نظر برخی مفسران هم اشاره دارد و گاهی با تعبیر «اقول» بر توضیح برخی از واژه‌ها و بیان سازگاری روایت‌های به ظاهر ناسازگار مبادرت نموده است. این تفسیر بر «تبیان» شیخ طوسی نیز دو امتیاز دارد: یکی فزونی اخبار و دیگری آوردن افکار عرفانی و فلسفی ملاصدرای شیرازی. مؤلف روایات تفسیری را با حذف اسناد از کتاب‌هایی چون کافی، تفسیر عیاشی، تفسیر علی بن ابراهیم قمی، معانی الاخبار و مجمع البیان نقل کرده و آن را خود به نام «الأصفی» و الأصفی را به نام «المصفى» خلاصه نموده است. صافی در چهار «بخش» است: ربع 1. از سوره فاتحه تا مائده؛ ربع 2. از انعام تا اسرائیل؛ ربع 3. از کهف تا احزاب؛ ربع 4. از سباء تا ناس. آغاز: نحمدک یا من تجلی لعباده فی كتابه بل فی كل شيء و أراهم نفسه فی خطابه بل فی کل نور ... اما بعد فیقول خادم علوم الدين ... هذا يا اخوانی ما سألتمونی من تفسير القرآن بما وصل الينا من ائمتنا المعصومين من البيان آغاز ربع 2 (سوره انعام): بسمله، الحمدلله الذى خلق السموات و الارض و صف نفسه بما نبه على انه المستحق للحمد حمدا آغاز ربع 3 (سوره كهف): الحمدلله الذى انزل على عبده الكتاب يعنى القرآن علم الله سبحانه عباده كيف يحمدونه آغاز ربع 4 (سوره سبأ): الحمدلله الذى له ما فی السموات و ما فی الارض كل نعمه من الله فله الحمد في الدنيا انجام: كما حمل الشيطان من الجن و قد مضى تفسير شياطين الانس فى سورة الانعام و سبق نزول السورة و ثواب تلاوتها فی تفسير اختها. تم كتاب الصافى و اتفق لتاريخ عام تمامه ... و أشرك مؤلفه فی اجر انتفاعهم منه من غير أن ينقصهم شيء من الاجر و الثواب انه بالاجابة جدير و هو كل شيء قدير. انجام ربع 1: من قرا سوره المائده كل خميس لم يلبس ايمانه بظلم و لم يشرك بالله ايدا تم الربع الاول من كتاب الصافى انجام ربع 2: من قرأ سورة بنى اسرائيل فى كل ليلة جمعة لم يمت حتى يدرك القائم عليه السلام و يكون مع اصحابه تم الربع الثاني من كتاب الصافى ... و يتلوه فی الربع الثالث تفسير سورة الكهف ان شاء الله انجام ربع 3: و كانت اطول من سورة البقرة ولكن نقصوها و حرفوها تم الربع الثالث من كتاب الصافى بحمد الله و حسن توفيقه و يتلوه تفسير سوره سبا. چاپ: مشار عربی، صص583-584: 13 چاپ از سال 1275 به بعد برای آن یاد کرده؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1316ق، رحلی، 661+1ص؛ مکرر چاپ شده [دنا 5/7- 23 (536 نسخه)؛ الذریعة 5/15 و 754/15؛ فهرست‌های خودنوشت فیض کاشانی ص 193-201؛ ایضاح المکنون 63/2؛ ریحانة الادب 369/4] شرح و حواشی: 1- حاشية الاصفی؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1006-1091) 2- الاصفی = تفسیر اصفی؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1091-1006) 3- حاشية الصافی؛ شریف کاشانی، فضل الله بن محمد (-11) 4- حاشية الأصفى؛ شریف کاشانی، فضل الله بن محمد (-11) 5- یادداشت استنساخ الاصفی؛ علم الهدی، محمد بن محسن (1039-1115) 6- حاشية تفسير الصافی؛ خواجوئی، محمد اسماعيل بن حسين (-1173) 7- حاشية الصافی؛ شیرازی، لطف الله بن محمد مؤمن (-12) 8- المقدمة السادسة من الصافی؛ سمنانی، اسماعیل (-12) 9- تفسیر صافی (ترجمه)؛ اصفهانی، حسینعلی بن شیر علی (1245-1298) 10- تفسیر اهل بیت اطهار = ترجمه تفسیر صافی؛ روح افزائی، محمد بن محمد صالح (-13) 11- الصافی = تفسیر صافی (ترجمه)؛ نیر شیرازی، ابراهیم 12- مقدمات صافی (ترجمه) 13- الصافی = تفسیر صافی (ترجمه) (3 عنوان) 14- تفسیر صافی (ترجمه)