شهاب الاخبار فی الحکم و الامثال و الآداب

● شهاب الاخبار فی الحکم و الامثال و الآداب / حدیث / عربی šahāb-ul axbār fi-l ḥikam-i wa-l amṯāl wa-l ādāb قضاعی، محمد بن سلامه، - 454 قمری qozā‘ī, mohammad ebn-e salāme (- 1063) تاریخ تألیف: دهه نخست ذیحجه 453ق؛ محل تألیف: مصر کتاب حاوی 1200 حدیث از کلمات قصار نبوی در آداب و حکم و مواعظ است که ضمن 16 (یا 17) «باب»، مبوب داشته و آن را مذیل به جملات و کلماتی در دعا نموده و به جهت قرب مضامین احادیث آن با مأثورات امامیه، نزد امامیه نیز مورد توجه واقع شده و به شرح آن پرداخته‌اند. مؤلف آن قاضی ابو عبدالله محمد بن سلامة بن جعفر بن علی بن حکمون قضاعی مغربی فقیه محدث شافعی است و در دیباچه آن می‌گوید هزار گفتار از سخنان پیامبر در پند و اندرز و مثل که شنیده بود در آن آورده و سندها را انداخته و به باب‌هایی مرتب ساخته، سپس دویست گفتار بر آن افزود که روی هم به هزار و دویست می‌رسد و در پایان آن چند دعایی که از پیامبر به او رسیده بود گنجاند. او برای سندهای آنها دفتری دیگر جداگانه ساخته بود که هر که بخواهد بدان بنگرد. قضاعی آن را در مصر در دهه نخستین ذیحجه 453ق برای شیخ ابو عبدالله محمد بن برکات بن هلال سعیدی صوفی نحوی گفته بود و ابی اسحق بن ابراهیم بن خاتم اندلسی در 517ق آن را نزد همان سعیدی خوانده بود و ابوالقاسم هبة الله بوصیری در این هنگام آن را شنیده بود و در 597ق آن را از همین بوصیری شنیده‌اند (دیباچه نسخه 1060). در روضات الجنات (ص 445) از سید حسین بن حیدر کرکی در پایان برخی از اجازه‌هایش را آورده است که علامه حلی آن را به نام «کتاب الشهاب فی الحکم و الآداب» از پدرش از سید فخار بن معد موسوی از قاضی ابی الفتح محمد بن احمد مندائی از ابی القسم بن الحصین از قضاعی روایت داشته است. در اجازه حلی که به پسران زهره در 25 شعبان 723ق داده است نیز از همین کتاب به نام «کتاب الشهاب» از همان راه روایت شده است (اجازات بحار ص 23). در معالم العلماء (ص 105) از قضاعی تنها «دستور الحکم فی ماثور معالم الکلم» یاد شده و دارد که آن دفتری است که سخنان امیر مؤمنان در آن گرد شده است و آن همان است که به نام «دستور معالم الحکم و ماثور مکارم الشئم من کلام امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب» با گزارش محمد سعید رافعی در مصر به سال 1332 به چاپ رسید. در مستدرک (367: 3) دارد که گویا قضاعی شیعی می‌باشد و این را روی قرائنی می‌گوید که از همین کتاب برمی‌آید مگر اینکه قضاعی در مصر و در روزگار فاطمیان می‌زیسته و قاضی آنان بوده و از سوی آنها به دربار ثیودورس در قسطنطنیه رفته است و شاید ناگزیر بوده است که با آیین شیعی خود را سازگار نشان دهد (فی ادب مصر الفاطمیة از دکتور کامل حسین چاپ مصر 1950/1369 ص 112؛ فهرست آستان قدس 151: 5؛ روضات 445). این کتاب را امام حسن بن محمد صغانی به نام «کشف الحجاب عن احادیث الشهاب» درست نموده و نشانه‌هایی برای حدیث‌های صحیح و ضعیف و مرسل آن گذارده و مانند مشارق در باب‌هایی گذاشته است. سیوطی آن را مانند جامع صغیر مرتب ساخته و «اسعاف الطلاف بترتیب الشهاب» نامید. شیخ نجم الدین محمد بن احمد غیطی اسکندری (- 984ق) از آن گزین نموده است. از گزارش‌های دانشمندان سنی یکی «ضوء الشهاب» ابن الاثیر نگارنده «المثل السائر» است که در آن سفارش کرد که نویسنده فقیه آن را بخواند. شیخ منتجب الدین قمی در فهرست (ص 7) می‌نویسد که سید فخرالدین شمیلة بن محمد بن ابی هاشم حسینی امیر مکی دانشمند پارسا برای ما کتاب الشهاب القضاعی را از خود او روایت نمود (مستدرک - چلبی 71: 2). (دانش پژوه) آغاز: کتاب الشهاب فی الحکم و الاداب من کلام رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم. بسم الله الرحمن الرحیم قال القاضی محمد بن سلامة بن جعفر بن علی القضاعی رحمة الله علیه الحمد لله القادر الفرد الحکیم الفاطر الصمد الکریم باعث نبیه محمد صلی الله علیه بجوامع الکلم و بدایع الحکم و جاعله للناس بشیراً و نذیراً و داعیاً الى الله باذنه و سراجاً منیراً صلی الله علیه و علی اله الذین اذهب عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا ... اما بعد فان فی الفاظ النبوية ... انجام: اللهم انی اسئلک عینتة سوية و متية تقية و مردا غیر فحن و لافاضح. چاپ: مکرر چاپ شده؛ مشار عربی، ص578؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1322ق، خشتی، 69+1صص [دنا 1266/6 (38 نسخه)؛ معجم المطبوعات سرکیس 1515/2؛ کشف الظنون 1067/2؛ الذریعه 247/14 ضمن شماره 2414؛ معجم المؤلفین 42/10؛ ذخائر التراث العربی الاسلامی 765/2] شرح و حواشی: 1- روضة افهام ذوی الالباب؛ ابن الخباز، محمد بن عبدالله (- 530) 2- ضوء الشهاب؛ حکیمی، محمد بن اسعد (484-567) 3- ضوء الشهاب فی شرح الشهاب = شرح شهاب الاخبار؛ راوندی کاشانی، فضل الله بن علی (483-572) 4- ضیاء الشهاب فی شرح الشهاب؛ قطب راوندی، سعید بن هبة الله (- 573) 5- روح الاحباب و روح الالباب فی شرح الشهاب؛ ابوالفتوح رازی، حسین بن علی (552-6) 6- ترک الاطناب فی شرح الشهاب؛ ابن قضاعی، علی بن احمد 7- شرح شهاب الاخبار (4عنوان) 8- شهاب الاخبار (ترجمه و شرح)