الشمسية فى اصول الحسابية

● الشمسية فى اصول الحسابية = شمسية الحساب / ریاضیات / عربی aš-šamsīya fī usūl-il ḥisābīyya = šamsīya-tul ḥisāb نظام الاعرج، حسن بن محمد، - 728؟ قمری nezām-ol-a‘raj, hasan ebn-e mohammad (- 1328) اهدا به: شمس الدین محمد بن جمال الدین ابراهیم بن محمد طبسی یک دوره علم حساب قدیم است؛ شامل «مقدمه» و دو «فن»: مقدمه دارای دو «فصل»: 1) تعریف حساب و موضوع و تعریف عدد و اقسام آن، 2) صور و مراتب اعداد؛ فن 1. در آنچه متعلق به اصول حساب است، دارای دو «باب»: 1) حساب اعداد صحیح جمع و تفریق و ضرب و تقسیم، 2) حساب کسر، دارای شش «فصل»؛ فن 2. در آنچه مربوط به فروع حساب است در چهار «باب». در دیباچه می‌گوید که دیری بود می‌خواستم کتابی در این باره برای خودم و دانشجویان بنویسم و گرفتاری‌ها نمی‌گذاشت تا این‌که در سفری فرصتی به دستم آمد و بدین رساله پرداختم. در پایان می‌نویسد که نزد شمس الدین محمد بن جمال الدین ابراهیم بن محمد طبسی رسیدیم و او این رساله را بدید و پسندید و دستور داد که حساب خطائین و حساب وزن اعمال را بر آن بیافزایم. سپس شاگرد مؤلف حمزه بن علی مشهور به سعد بیهقی مبحث استخراج مفردات را به رسم تکمیل فائده نگاشت و الحاق نمود. قابل ذکر آنکه خلاصة الحساب شیخ بهایی از همین کتاب اخذ و تلخیص شده است. آغاز: الحمد لله الفرد بلا ند المنزه عن الزوج و الضد، لا مركب له فينحل و لا اول له فيعلل ... و بعد ... يقول الحساب علم لا يكاد يكاد يستغنى عنه طلاب و الآداب ... انجام: و العمدة هي ما ذكرنا و التوفيق من الواهب الوجود و مفيض الخير و الجود، و الحمد لله رب العالمين. [الذريعة 229/14؛ دنا 1231/6-1233 (69 نسخه)؛ ريحانة الادب 208/4- كشف الظنون 1062/2؛ روضات الجنات: 224؛ الاوقاف العامة الموصل 168/3] شرح و حواشی: 1- تذنیب؛ نظام الاعرج، حسن بن محمد (-728) 2- ذیل شمسية الحساب = ذيل الشمسية = المسائل الست؛ آذری طوسی، حمزة بن علی (784-866) 3- شرح الشمسية في اصول الحسابية؛ کوبنانی، ابواسحاق (-886) 4- شرح الشمسية في الحساب؛ بیرجندی، عبدالعلی بن محمد (-934) 5- شرح الشمسية في اصول الحسابية 6- شرح الشمسية 7- حاشية الرسالة الشمسية