شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم

● شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم / لغت / عربی šams-ul ‘ulūm wa dawā’-u kalām-il ‘arab-i min-al kalūm حمیری، نشوان بن سعید، - 573 قمری ḥamyarī, našvān ebn-e sa‘īd (- 1178) فرهنگی است شبیه به دائرة المعارف شامل لغات و اصطلاحات و اسماء مختلف به ترتیب حروف اول و دوم در بیست و هشت «کتاب» و هر کتابی دارای چند «باب». در هر لغتی اول اسماء را و پس از آن افعال را می‌آورد، اسماء را به طور مصادر ابواب ثلاثی و رباعی و خماسی و افعال را از ماضی و مضارع. این کتاب بنا به گفته کشف الظنون در هجده جلد و بنا به گفته بغیة الوعاة در هشت جلد می‌باشد (الذریعة 224/14)، و گویا مؤلف آن را به چهار بخش تقسیم نموده است (فهرست مشکاة 421/2). نگارنده در گزارش هر واژه به گفتگوی لغوی بسنده نکرده، و آنچه درباره آن می‌دانسته یاد نموده است، چنان‌که در واژه «بیت» جاهای به کار بردن آن را در اصطلاح‌های ستاره‌شناسی یاد کرده، و در واژه «دایره» جاهای به کار بردن آن را در شعرشناسی (عروض) و اقسام آن را یاد کرده و پیکره‌هایی نیز از آنها نشان داده است و در واژه «دجاجه» از نظر پزشکی و در «ذهب» از نظر زمین‌شناسی گفتگو کرده است. درباره نام کسانی مانند «زبا» از تاریخ، و در واژه‌های مذهبی از نظر مذهبی گفتگو کرده است، و از این روی چلبی روش این کتاب را شگفت‌انگیز شمرده است و جرجی زیدان آن را مانند دائرة المعارف‌های امروزی دانسته است. آغاز: بسمله، و علی نبیه محمد افضل التسلیم الحمدلله الواحد القدیم، القادر العظیم، العزيز العلیم، الصانع الحکیم ... و سمیتـه بشمس العلوم و دواء ... و قلت في ذلك: کتاب یمان يجمع العلم کله ×× و يعجز عن مثل له الثقلان / و فی سنة السبعين و الخمس تم ما ×× جمعت من التصنيف في رمضان آغاز بخش دوم: بسمله. الحمدلله الواحد القديم، و على نبيه محمد و آله افضل التسليم. کتاب الدال. باب الدال و ما بعدهما من الحروف. في المضاعف. الاسماء. فعل، بفتح الفاء و سكون العين. ث. الدث. بالثاء بثلاث نقاط المطر الضعيف. ر. الدر ... چاپ: طبع منه منتخبات فی اخبار اليمن باعتناء لجنة حبیب، ليدن، 1916م؛ قاهره، محقق: عبدالله بن عبدالکریم الجرافی، دار احياء الكتب العربية، ج1-2، 1370ق؛ بیروت، مكتبة عالم الكتب، 1370ق.