شکارنامه ایلخانی

● شکارنامه ایلخانی / حیوان شناسی / فارسی šekār-nāme-ye īlxānī حلوانی، علی بن منصور، ق8قمری halvānī, ‘alī-e bn-e mansūr (- 14c) اهدا به: طغا تیمورخان (739-752) تاریخ تألیف: 1396ق در بیان فن بازداری و قوش‌داری و دستورالعمل برای شکارچیان و قوشچیان و تربیت حیوانات شکارکننده و راه به دست آوردن ایشان ... از علی بن منصور حلوایی زنده در 705ق (بنا بتاریخ یاد شده در متن) که از درباریان طغا تیمورخان و خواجه علی مؤید است. وی می‌گوید اصل این کتاب همان صیدنامه ملکشاهی است که علی بن محمد نیشابوری آن را به دستور سلطان ملکشاه و خواجه نظام‌الملک نوشت و چون در صید نامه درباره شاهین و شتقار و نیز در باب گشاد کردن شیر و پلنگ و مانند آنها سخنی نرفته بود شش باب بر آن افزودم. مؤلف در این کتاب از کتاب‌ها و کسان بسیار نام می‌برد که به ترتیب عبارتند از: بازنامه جاماسب، بقراط و رساله جالینوس و ابوذربمهر، جوارح نامه ابوالبحتری صید نامه ابوالفوارس فسادزری، شکره نامه ابوالفرج بازدار، صید نامه ابوذر کری و دهقان نجاری و رافع سیار، بازنامه جمشید، بازنامه نوشیروانی، عبدالملک بن نوح، شاه خلف، سلطان ملکشاه، خواجه نظام‌الملک، ملک سهیل بلخی، ابوالعباس بن فضل، عبدالله بن خالد مروی، سران شاه هراتی، علی بن عبدالله خوارزمی، صاحبک رومی، خواجه زکی اصفهانی، افضل الدین فارسی، خواجه مجدالدین، اسماعیل سیستانی، سربار هندی، تالش ترکستانی، عبدالعزیز مصری، صدف نوش غربی. شکارنامه ایلخانی بر دو «مقدمه» و بیست و هفت «باب» ترتیب یافته اما در فهرستی که مؤلف در آغاز آورده (در نسخه مجلس ش 12646) دو مقدمه و دوازده باب را یاد کرده است: مقدمه 1) علم جانوران شکارکننده از پرندگان و این مقدمه، مشتمل بر بیست و دو باب؛ مقدمه 2) علم جانوران دونده چون شیر و پلنگ ...، مشتمل بر پنج باب؛ باب 1. اندر علامت و صفت بازان و عیب و هنر ایشان و الوان و رنگ‌ها؛ 2. اندر صیاد که چگونه باید باز را از دام به سلامت بیرون کند؛ 3. اندر بازدار که چگونه باید اندر بازداری؛ 4. اندر چشم گشادن و خاشاک بانواع دادن و منفعت و مضرت آن؛ 5. اندر طبع جانور شناختن تا بر طبع خود هست یا نه؛ 6. اندر شکار بیرون شدن شکاری و دعائی که به وقت رفتن خوانند؛ 7. اندر دارو دادن ج هت حفع و دفع مضرت سرما ...؛ 8. اندر پریدن از درخت بدرخت جستن ...؛ 9. اندر تدارک آنکه باز فربه شکار بکند ...؛ 10. اندر تدارک گرفت باز ...؛ 11. اندر تدارک پای سست کردن باز و تدارک آن که چگونه باید کرد تا به شود ...؛ 12. اندر گریز افکندن و گریز خانه ساختن ...؛ 13. اندر خاشاک ای گوناگون اندر گریز باید داد؛ 14. اندر نامه‌های بیماری جانوران از تقریر استادان؛ 15. اندر علاج بیماری جانوران از تقریر استادان؛ 16. اندر علاج و ادویه و کیفیت بیماری جانوران و شناخت آن و داغ کردن؛ 17. اندر صفت شاهین و نگاه داشتن و ...؛ 18. اندر علامت و صفت و چگونگی او و کارکرد او؛ 19. کیفیت و چگونگی طغرل و کارکرد او؛ 20. اندر دانستن و بکار داشتن و گشاد کردن و چرغ و عیب و هنر ایشان؛ 21. اندر دانستن و نگاه داشتن و گشاد کردن بحری؛ 22. اندر دانستن و صفت بحری؛ 23. اندر آموختن عقابان و شکار کردن ایشان؛ 24. علامت و صفت یوزان و رنگ‌های ایشان و تمامی و ناتمامی ایشان؛ 25. اندر نگاه داشتن شیر و آموختن و گشاد کردن و ...؛ 26. در نگاه داشتن خرپلنگ ...؛ 27. در شناختن سگ ... . (صدرایی خوئی) آغاز: حمد بیحد و سپاس بیقیاس که سیمرغ قاف دو اسبه بسرحد عد و احصاء آن نرسد حضرت منزه خداوندی را حلت نعمائه و تبارکت اسمائه که بنا بر اردات ابداع و انواع و اجناس و اجتماع قوی و حواس ظلمات طلسم آدم خاکی را مخزن ابداع و منبع آب حیات گردانیدی و بنی آدم را بکرامت و لقد کرمنا ... چنین گوید محرر این مقدمات و مفسر این مقالات ... علی بن المنصور الحوزنی ... که در ایام عنفوان شباب حق سبحانه تعالی این ضعیف را بملازمت آستان دولت ... طغا تیمورخان ... و در سلک بندگان خاص و ملازمان حضرت منخرط گشت ... [دنا 1212/6؛ نسخه‌های منزوی 428/1؛ فهرستواره منزوی 3865/5]