شق القمر

● شق القمر / عرفان و تصوف، تفسیر / فارسی šaqq-ol-qamar ترکه اصفهانی، علی بن محمد، - 836 ؟ قمری torke esfahānī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1433) رساله‌ای است در شق القمر و داستان نبی اکرم (ص)، که از جنبه ادبی از نمونه‌های خوب نثر فارسی قرن 9 است. مشتمل بر دو «بخش» و هر کدام دارای هفت طبقه است: طبقه 1. اهل ظاهر و تقلیدند که وقوع شکافتن ماه را قطعی و سؤال از چگونگی آن را بدعت دانند؛ طبقه 2. متکلمان اسلامی که آنها نیز اهل ظاهرند ولی از مرتبه تقلید گذشته و به سرحد یقین رسیده‌اند، اینان هم معتقد به وقوع آن می‌باشند به گفته اینها خداوند فاعل مختار است و جرم فلک همچون دیگر اجسام عنصری محسوس است و با اراده و اشاره خداوند هیچ بعدی ندارد که قمر شکافته شود؛ طبقه 3. حکما و متکلمان متأخر اسلامی هستند به گفته اینها قمر محسوس چون جزئی از فلک است و استیلای بر محالات صورت نپذیرد پس شکافتن قمر در قرآن معنی دیگر دارد؛ طبقه 4. اشراقیان؛ طبقه 5. صوفیان و اهل شهود؛ طبقه 6. رمز خوانان؛ طبقه 7. مرتبه اولو الایدی و الابصار. مؤلف در بیان معنی ساعت نیز اقوال طبقات هفت‌گانه را آورده است: 1) فقها و محدثان، 2) متکلمان و اهل فکر، 3) مشائیان، 4) اشراقیان، 5) صوفیان، 6) ارباب علم، 7) مرتبه اولو الایدی و الأبصار. در پایان «تمهید القواعد» خود از آن یاد کرده است. آغاز: بسمله، الحمدلله و ولیه و الصلاة علی محمد نبیه روزی از روزها که به یاری دولت و اقبال و همراهی ایشان. انجام: پیش ازین درین رساله کنجایی ندارد اگر طالبی را حوصله ذوق طلب بیشتر کند در مبسوطات مطالعه نماید و صلی الله علی خیر خلقه محمد و آله اجمعین. چاپ: در چهارده رساله فارسی، با تصحیح موسوی بهبهانی و ابراهیم دیباجی چاپ شده [دنا 12091210/6 (24 نسخه)؛ الذریعة 209/14 رقم 2226؛ نسخه‌های منزوی 1261/2؛ فهرستواره منزوی 186/6]