شفاء المریض

● شفاء المریض = طب شهابی / طب، شعر / فارسی šefā'-ol-marīz = ṭebb-e šahābī قوام ناگوری، شهاب الدین بن عبدالکریم، ق8 قمری qavām-e nāgūrī, šahāb-od-dīn ebn-e ‘abd-ol-karīm (- 14c) تاریخ تألیف: 10 شوال 790ق به نظم و در پزشکی در 164 (برخی 166) «باب» با یک مقدمه به نظم و فهرست باب‌ها به نثر. در آغاز آن آمده که به گفته پزشکان هند سبب بیماری سه است با دو بلغم و تلخه و به گفته پزشکان ایران اینها است با خون. در پایان سرگذشت او آمده و دارد که در زمان سلطان شهاب بزرگان ما از غزنی به ناگور رفتند و فرمانروا شدند و ملک محمد 7 یا 8 سال در آنجا فرمان راند و استاد من حسام علی بود و کامل محمد کابلی و نزد اینها درس خواندم حسام علی مرا مسلمان کرد و نزد جوکیان نیز رفتم و از آنها هم پزشکی آموختم و من به خواهش یاران به نام شهنشاه این کتاب را ساختم در این تاریخ: «ز هفتصد زیادت نود سال بود ×× دهم روز از ماه شوال بود». او می‌نویسد که پدرانم به کارهای دولتی می‌پرداختند و پدرم به دستور حسام علی دیوان و مساحت و سیاقت را ترک گفت و به بازرگانی پرداخت. می‌گوید که من از مسلمان‌هایی که معالجه می‌کردم وفایی نمی‌دیدم ولی هندوها مرا بسیار گرامی می‌داشتند. سپس می‌نویسد: «درین خطه اسلام را حال نیست ×× ندانم که جای دیگر حال چیست». (دانش پژوه) آغاز: نخستین کنم نوک خامه روان ×× به توحید پروردگار جهان / خداوند خلاق ارض و سما ×× که نه جسم دارد نه او راست جا / ... طبیبی نکردم بسی سالها ×× ولی به طمع خاص بهر خدا / مریضی که از من دوا یافته ×× ز فضل الهی شفا یافته / دوای من ار نفع نارد ترا ×× مرا بد نگویی ز بهر خدا ... و بعد از چند بیت گوید: اساسش نهادم صد و شصت باب ×× شفاء المرض کردم این را خطاب / سبب گویم این شرح از این کتاب ×× چنین رنج بهر چه براه شهاب/ ... دلم گفت ای پور عبدالکریم ×× که هیچست دنیا و فرزند و سیم/ ... نصیحت بجانست اگر بشنوی ×× ترا داد ایزد چون طبع قوی / کتاب به حکمت به نظم اندر آر ×× که بعد از تو ماند مگر یادگار / ز طبع ضعیفی که من داشتم ×× چنین طب منظومه پرداختم ... و در پایان مقدمه گوید: الهی به حق نبی الهدی ×× ختوم رسل خاتم انبیا / محمد شه جمله پیغمبران ×× که از عشق رویش سرشتی جهان / به حق ابوبکر ای کردگار ×× که شد ثانی اثنین در روزگار انجام: در این طب منظوم ای ذاالکرم ×× نرندم به جز نفع مردم قلم / بگفتند یاران من کی شهاب ×× بنام شهنشاه کن این خطاب / بگفتم که چو شاه شاهان خداست ×× بدرگاه او بندگی جمله راست / من این طب بنام خدا ساختم ×× جزای ثوابم از آن خاستم / چو فضل خدا بود و سعی شهاب ×× مرتب شد ابواب هذا الکتاب / ز هفتصد زیادت نود سال بود ×× دهم روز از ماه شوال بود / نوشته بماند سیه بر سفید ×× نویسنده را نیست فردا امید چاپ: ایران، تهران، 1384ش، این منظومه با عنوان «شفاء المرض» و «طب شهابی» در دانشگاه علوم پزشکی تهران چاپ شده است. [الذریعة 555/9 و 224/19 و ج 9/2، ص 555؛ نسخه‌های منزوی 554/1؛ دنا 1207/6-1208 (21 نسخه)؛ مشترک پاکستان 608/1؛ فهرستواره منزوی 3519/5]