الشفاء فی اخبار آل المصطفی

● الشفاء فی اخبار آل المصطفی / حدیث / عربی aš-šifā' fī axbār-i āl-il-muṣṭafā تبریزی، محمد رضا بن عبد المطلب، ق 12 قمری tabrīzī, mohammad rezā ebn-e 'abd-ol-motalleb (- 18c) تاریخ تألیف: 1178ق؛ محل تألیف: نجف اشرف کتاب در چند جلد تنظیم و مشتمل بر احادیث کتب وافی، بحارالانوار، وسائل الشیعه و دیگر کتب معروف و غیر معروف است که به شیوه بحار تألیف گردیده و مصدر است به اسامی کتب و شرح حال مؤلفین آنها که در موقع نگارش از آنها استفاده کرده است. مؤلف از کتب سه گانه فوق بدین شرح انتقاد می‌نماید: از جمله عیوبی که برای «وافی» ذکر می‌کند این است: اخبار غریبه که مورد حاجت فقیه می‌باشد در آن دیده نمی‌شود و همچنین از نظر ترتیب شیوه کتب فقهی را ندارد. به عنوان مثال بابی که حقش تقدیم است مؤخر است و یا بالعکس آورده است و ...؛ «وسائل» اگر چه دارای اخبار غریبه است ولی جامع همه آنها نیست و از طرفی ابوابش متفرق و پراکنده و یا مکرر است و بالاخره احادیث مربوط به باب که بیانگر مراد و مقصود است را نیاورده بلکه محول به ما تقدم و یا مایأتی نموده که این خود نقصی بزرگ برای مؤلف و کتاب می‌باشد و ...؛ اما «بحار الانوار» هر چند دارای معظم روایات غریبه است ولی از کتب اربعه که در هر عصر و زمان مدار احکام فقهیه اند خالی می‌باشد و نیز در تحقیق مسائل فقهی و نقل اقوال کلام را چنان طولانی کرده که جنبه فقهی کتاب بر خبری بودنش غالب گشته که هم خواننده آن را فقه پنداشته و هم موجب ملال و رنجوری است. مؤلف در این کتاب احادیث را به صورت موضوعی جمع‌آوری نموده است. او در آغاز هر حدیث نام کتابی که حدیث را از آن نقل نموده و پس از آن نوع حدیث را (مرفوع، مسند و مرسل ...) ذکر می‌کند و بعد از نام هر راوی، ثقه، حسن، ضعیف، مجهول و ... بودن وی را با علامتی تذکر می‌دهد. موسوعه حدیثی است که به شیوه بحارالانوار تألیف شده و در آن احادیث مصادر حدیثی شیعه جمع شده است. این کتاب متجاوز از پانزده جلد بوده و آنچه تا کنون از مجلدات آن شناسایی شده چنین است: 1. جلد اول، طهارت، پایان یافته در روز جمعه 5 جمادی الثانی 1178ق؛ 2. جلد دوم، کتاب صلات، پایان یافته در روز جمعه 3 رجب 1178ق در نجف رو به روی ضریح مطهر که نسخه ما همین مجلد است؛ 3. نیمه دوم از جلد سوم، از صلاة اللیل تا آخر کتاب دعا، پایان یافته در روز جمعه 24 شعبان 1178ق در نجف؛ 4. جلد هشتم، کتاب مکاسب تا آخر وصایا، پایان یافته در جمعه 7 شوال 1178ق در نجف؛ 5. جلد نهم، کتاب نکاح و طلاق، پایان یافته در جمعه 5 ذیقعده 1178ق. [دنا 1206/6؛ الذریعه 199/14؛ الذریعه 199/14؛ فهرستگان حدیث 467/4-477]