شفاء العلیل

● شفاء العلیل / طب / فارسی šefā'-ol-'alīl کحال، عبیدالله بن یوسف kahhāl, 'obeyd-ol-lāh ebn-e yūsof اهدا به: ابوالفتح محمد درویش بهادر خان فرمانروای ترکستان تاریخ تألیف: 975ق (= کتاب شفاء العلیل) در یک «مقدمه» و بیست «مقاله» که مقاله بیستم خاتمه است: مقاله 1. بیان امراض دماغیه و اسباب و علامات و معالجات و تشریح آن بر وجه کلی؛ 2. بیان احوال عین و تشریح او و اسباب و علامات و معالجات هر یک از امراض اجفان و طبقات و رطوبات بر وجه کلی؛ 3. بیان امراض اذن و انف و فم و مایتعلق بهما و اسباب و علامات و معالجات آنها؛ 4. بیان احوال حلق و آلت‌های تنفس چون لهاوه و لوزتین و حنجره و قصبات ریه و ریه و حجاب آن از ترکیب و وضع و منفعت اینها و امراض این اعضا و اسباب و علامات و معالجات آنها؛ 5. بیان احوال دل از ترکیب و وضع و مزاج و حرکت و منفعت و علامت امزجه مختلفه آن و امراض قلبی و اسباب و علامات و معالجات آنها؛ 6. بیان احوال مری و معده و شرب و صفاق از ترکیب و وضع و منفعت آنها و امراض آن و اسباب و علامات و معالجات؛ 7. بیان احوال جگر و مراره و تشریح و امراض و تشریح و امراض آن و اسباب و علامات و معالجات؛ 8 بیان احوال امعاء و تشریح و منفعت و امراض و اسباب و علامات و معالجات آنها؛ 9. بیان امراض مقعد و شرح کلی و اسباب و علامات و معالجات آنها و تشریح کلی؛ 10. بیان احوال کلیتین و مثانه و تشریح و مزاج و منفعت آنها و امراض و اسباب و علامات و معالجات آن؛ 12. بیان احوال آلات تناسل از ترکیب و وضع و منافع و علامات امزجه مختلفه آنها و امراض مخصوص به مردان و اسباب و علامات و معالجات اینها؛ 13. افتاده است؛ 14. بیان امراض ظهر و خاصره یعنی پشت و تهیگاه و مفاصل و پای‌ها و اسباب و علامات و معالجات اینها؛ 15. بیان امراض ظاهری بدن چون حصبه و جدری و سایر بثرها و اورام و جذام و سرمازدگی و سموم زدگی و اعیائی و قوبا و قروح و سوختگی‌ها و عرق مدنی و ریش بلخی و جراحت‌ها و مجبری وردادی و خلع و ثاوهی؟ و اسباب و علامات و معالجات هر یک از اینها؛ 16. بیان تدابیر آنچه به زینت تعلق دارد و اسباب و علامات و معالجات و انواع آن؛ 17. بیان احوال انواع سموم و ادویه زیانکار؛ 18. بیان احوال و تدبیر اطفال؛ 19. بیان حقیقت و معرفت حمی و کیفیت اخذ و بیان اقسام آن ...؛ 20. خاتمه، در بیان تدبیر پیران. (دانش پژوه، ره آورد) آغاز: بسمله. شکر و سپاس پادشاهی را رسد و حمد و ثنا خالقی را سزد که در خلقت انسان دقایقش بی پایان است ... انجام: یا خفه شدن روح بوده در دل و به آنجا برسد و سمیتی و امثال آن و الله اعلم و احکم تمت [دنا 1206/6؛ ره آورد ص 162 و 291 با عنوان طب؛ فهرستواره منزوی 3517/5]