شرح نهج البلاغة

● شرح نهج البلاغة / شرح حدیث / عربی š.-u nahj-il-balāġa عتايقی، عبدالرحمن بن محمد، 699 - 790؟ قمری 'atāyeqī, 'abd-or-rahmān ebn-e mohammad (1300 - 1389) وابسته به: نهج البلاغة؛ شریف الرضی، محمد بن حسین (359-406) تاریخ تألیف: شعبان 780ق شرحی است مفصل در چندین جلد، مؤلف با استفاده از شرح ابن ابی الحدید معتزلی و شرح ابن میثم بحرانی و شرح قطب الدین الکیدری و شرح قاضی عبد الجبار با اضافاتی و تحقیقاتی از خودش اقدام به شرح حاضر کرده است. ابتدا الفاظ و معانی آنها را گزارش کرده بعد مورد و شأن نزول خطبه یا کتاب را بیان کرده و در آخر مطالب مربوط به آن را آورده است. خلاصه‌ای از افادات علامه فقید، مرحوم آیت الله ضیاء الدین ابن یوسف حدائقی شیرازی را که خود دارنده و مالک نسخه 11721 مرعشی، پیش از این بوده، چنین است: «آخرین تاریخ ذکر شده هنگام تألیف، سال 786ق است» و درباره این که گفته شده است این شرح، خلاصه‌ای از شروح موجود آن زمان مانند ابن میثم، ابن ابی الحدید، قطب الدین کیدری و عبدالجابر شیعی و غیرهم است می‌گوید: «این مطالب مقرون به صحت نیست چرا که: اولاً: مطالب منقوله از شروح یاد شده کمتر از عشر کتاب می‌باشد و اقوال آنها را به عنوان استشهاد و تأیید آورده است؛ و ثانیاً: در این نسخه (با دقت و مطالعه مکرر) نام قاضی عبدالجبار وجود ندارد و ثالثاً اگر کسی این کتاب را مطالعه می‌نمود، از کتب دیگر منقول عنه، در متن کتاب نیز خبر می‌داد و بالاخره در این کتاب ابن عتائقی به کتاب تفسیر خود الوجيزة احاله نموده است ... انتهى ملخصاً». نام قاضی عبدالجبار معتزلی معروف، در شرح ابن ابی الحدید مکرراً ذکر شده و شاید در جلدهای دیگر این کتاب که به دست مرحوم استاد مذکور نرسیده است. چاپ: بخش باقی مانده این شرح به اهتمام بنیاد نهج البلاغه به چاپ رسیده است [دنا 1141/6؛ ریاض العلماء 106/3؛ ریحانة الأدب 106/8؛ نهج البلاغه چیست، ابن یوسف شیرازی، ص 29؛ الذریعة 131/14-133]