شرح المفضلیات

● شرح المفضلیات / ادبیات / عربی š.-ul-mufaḍalīyāt انباری، قاسم بن محمد، - 304 قمری anbārī, qāsem ebn-e mohammad (- 917) وابسته به: مفضلیات؛ مفضل ضبی، مفضل بن محمد (-168ق) مفضل بن محمد بن یعلی بن عامر ابن ضبی، مکنی به «ابوالعباس» و مشهور به «مفضل ضبی» (- 168ق)، از روات شعر و عالم به ادب و ایام عرب و از مردم کوفه بود و منصور، خلیفه عباسی، از وی خواست که منتخبی از قصاید عرب در دوران جاهلیت و اسلام را برای پسرش مهدی گرد آورد. مفضل 126 قصیده را انتخاب کرد و آن را «الاختیارات» نامید و به «المفضلیات» مشهور گشت. این کتاب بارها به چاپ رسیده و شروح متعددی بر آن نگاشته اند، از جمله: 1. شرح ابی محمد قاسم بن محمد بن بشار انباری (م 304ق) که قدیمی‌ترین شرح بر المفضلیات است و به تحقیق احمد محمد شاکر و عبدالسلام هارون به سال 1942م در مصر به چاپ رسیده و نسخه‌ای خطی از آن در «متحف عراقی» محفوظ است و نسخه دیگری نیز در «دارالکتب ظاهریه» دمشق دارد و نسخه‌هایی نیز در کتابخانه‌های ترکیه از جمله «لاله لی» و «ایاصوفیه» دارد؛ 2. شرح ابی علی احمد بن محمد بن حسن مرزوقی (م 421ق)؛ نسخه خطی آن در کتابخانه «توبنگن» آلمان موجود است و تصویر آن در «معهد المخطوطات العربیة» در قاهره نگهداری می‌شود؛ 3. شرح ابی زکریا یحیی بن علی بن محمد شیبانی مشهور به «خطیب تبریزی» (م 502 ق)، نسخه‌ای به خط مؤلف در «جامع زیتونه» تونس، ش 531 محفوظ است و تصویر آن در «دارالکتب» مصر نگهداری می‌شود. این شرح با تحقیق علی محمد بجاوی در دو جلد به اهتمام «دار نهضة» مصر به چاپ رسیده است؛ 4. شرح احمد بن محمد میدانی (518ق) که اکنون در دست نیست؛ 5. شرح ابوجعفر احمد بن محمد اسماعیل نحوی مصری معروف به «ابن نحاس». [دنا 1080/6؛ آربری، قائمة المخطوطات العربیة فی مکتبة تشستربیتی، ج 2، ص 78، همو، فهرس المخطوطات العربیة فی مکتبة تشستربیتی، ترجمه محمود شاکر سعید، ج 1، ص 252]