شرح گلستان السعدى

● شرح گلستان السعدى / ادبیات / عربی š.-u golestān-is-sa‘dī بلخی، یعقوب بن علی، - 931 قمری balxī, ya‘qūb ebn-e ‘alī (- 1525) وابسته به: گلستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبدالله (-691) شرح مختصری است به زبان عربی بر «گلستان سعدی» که مؤلف می‌کوشد تا الفاظ آن را توضیح دهد و مبانی و اصول امثال و حکم آن را بازگو نماید. چلبی می‌گوید: علیزاده «شرح منیری» را برداشته و در آغاز و انجام نام خود را نهاده است. نگارنده ترکی خوب می‌دانسته و بسیاری از واژه‌ها را به ترکی ترجمه کرده است. گلستان نامبردارترین یادگار سعدی شیرازی بلکه بنام‌ترین کتاب فارسی می‌باشد؛ گلستان تا چندین سده یگانه کتاب ادبی و اخلاقی و سزاوار خوانده شدن در دربارهای خاور نزدیک و میانه به شمار می‌رفت، از دورترین نقاط هند تا استانبول شاهزادگان این کتاب را درس می‌گرفتند و می‌خواندند. و چون زبان مادری بیشتر ایشان جز فارسی بود ناگزیر دانشمندان را وادار می‌کردند گزارش‌هایی به زبان‌های گوناگون هندی و عربی و ترکی و جز آن برای گلستان بنویسند، که به چند شماره از آنها اشاره می‌شود: کهن‌ترین گزارش که چلبی برای گلستان یاد کرده شرح منیری است، وی از برخی نقل می‌کند که شرح علی زاده (سید یعقوب پسر سید علی) دزدی این شرح است: شرح علی زاده؛ سید یعقوب پسر علی که جای گفتگو ماست؛ شرح ملا لامعی (- 938) فقط بر دیباچه گلستان بوده؛ شرح ملا مصطفی پسر شعبان که به سروری نامبردار است و به سال 969 درگذشته. وی گلستان را به زبان عربی برای سلطان مصطفی پسر سلیمان گزارش نموده و به سال 957 پایان یافته؛ شرح قاضی محمود پسر میناس؛ شرح ملا ضعیفی قرطوی؛ شرح ملا سودی (- 1000) به ترکی؛ شرح ملا محمد تیری (- 1016) متخلص به عیشی؛ شرح هوائی برسوی (- 1017)؛ شرح ملا حسین کفوی (- 1012) قاضی مکه (ن- 1005)، و چون این شرح پاکنویس نشده بود، ملا حسین پسر کوزلجه رستم پاشا معروف به حسینی آن را پاکنویس کرده و دیباچه در گزارش زندگی شرح کننده بر آن افزوده «بستان افروز جنان» نامیده است؛ ترجمه ترکی از اسعد افندی (کشف الظنون)؛ شرح ترکی محمود طائع پسر محمد پسر آدم بغدادی ساکن استانبول (م- 1268ق) (ذیل کشف الظنون)؛ بهار باران، در شرح گلستان. به فارسی از محمد غیاث الدین هندی (چ نولکشور 1906م) دارای 480ص؛ شرح گلستان به فارسی از شیخ محمد ولی صاحب هندی (چ هند)؛ و جز اینها چندین فرهنگ برای واژه‌های گلستان تاکنون در ایران و هند و ترکیه چاپ شده است. (علینقی منزوی) آغاز: الحمدلله علی ما اولانا من النعم و رزقنا الاهتداء الى تبیین اللغات التی یمتاز بها الانسان عن النعم ... انجام: بر رسولان پیام ای خبر باشد و بس، نظم: یا ناظراً فیه سل الله مرحمة علی المصنف و استغفر لکاتبه و اطلب لنفسک من خیر ترید به من بعد ذلک ای من بعد ذلک الطلب لنفسک اطلب من الله غفراناً لصاحبه. فحمداً ثم حمداً؛ علی توفیقنا اتمام شرحه فالمرجو من الناظرین ان يدعوا بکرمهم الخطير لمؤلف هذه الحروف ... [کشف الظنون 1504/2؛ نسخه‌های منزوی 3489/5؛ دنا 1021/6 (11 نسخه)]