شرح کافیه

● شرح کافیه / نحو / فارسی š.-e kāfīye چشتی بلگرامی، عبدالواحد ابراهیم، 916-1017 قمری češtī belegrāmī, ‘abd-ol-vāhed ebrāhīm (1511 - 1609) وابسته به: الکافية فی النحو = المقدمة الکافية فی النحو = كافية ذوی الادب فی علم کلام العرب؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570) تاریخ تألیف: 970ق شرح عرفانی است با عناوین «قوله - قوله» بر «کافیه» ابن حاجب؛ تا مبحث غیرمنصرف. اصل «کافیه» در موضوع نحو زبان عربی است. بلگرامی ضمن شرح، اشعاری از خود به صورت مصرع، بیت، قطعه و مثنوی آورده و در تاریخ تألیف (970ق) و موضوع کتاب چنین سروده: «از همه دعوی مرا آزاده افتاده بین ×× سال تاریخش بخواهی نهصد و هفتاد بین / سلک علم نحو را در تصوف سفته‌ام ×× پر بقدر فهم از وی شبهه و شک رفته‌ام». شارح، ابتدا جمله‌ای از متن را ذکر کرده سپس به شرح آن با تعابیر عرفانی پرداخته است، برای مثال: «الکلمة لفظ» ای ملفوظ علی انشاء، ملحوظ علی قلوبنا و محفوظ بها بواطننا. وی برای هر لفظ و جمله، سه معنای عرفانی از مراتب کشف و شهود و اقبال و ادبار قلوب عباد نسبت به معارف یقینیه بیان داشته است. آغاز: الحمدالله الذی کلمته کافیة الامور و شافیة الصدور و الصلوة علی رسوله محمد الذی کلامه محیط الهدایة و بسيط النهاية ... بدان که علوم حکما و متکلمین را اصطلاحی دیگر است و علم اصحاب تصوف را اصطلاحی دیگر. پس اگر مسئله ای از علم تصوف با علوم حکما و متکلمین موافق نباشد بر اختلاف اصطلاح ایشان حمل کنند. قوله الکلمة لفظ ای ملفوظ علی الثناء و ملحوظ علی قلوبنا و محظوظ بها ... یعنی کلمه توحید در مرتبه اقرار بر زبانهای ما ملفوظ است و در مرتبه تصدیق بر دلهای ما ملحوظ انجام: من بعدی به این طایفه مخصوص است و عبارت از روزگار همایون ایشان این است. مثنوی: چنگ در حضرت خدای زده ×× هر چه جز اوست پشت پای زده / خورده یک باده از کف ساقی ×× آن چه باقی است کرده در باقی