شرح القصائد المعلقات السبع

● شرح القصائد المعلقات السبع = شرح القصائد السبع / ادبیات / عربی š.-ul-qaṣā'd-il-mu'alaqāt-is-sab' = š.-ul-qaṣā'd-is-sab' زوزنی، حسین بن احمد، - 486 قمری zūzanī, ḥoseyn ebn-e aḥmad (- 1094) شرح ادبی و لغوی معروفی بر هفت قصیده مشهور شاعران عرب جاهلی است که آنها را بر پرده کعبه آویزان کرده و از دیگر شعرها متمایز کرده بودند. زوزنی یکایک ابیات را آورده و سپس مشکلات لغوی و نثری آن را توضیح داده است. ابن عبدربه (- 328ق) در «العقد الفرید» می‌گوید عربان پیش از اسلام بهترین شعرهای خویش را که هفت چکامه بود، نوشته بر دیوار کعبه آویختند، ولی ابن خلدون گفته است هیچ راوی نگفته است که عربان شعری به کعبه آویختند بلکه همه سال پیش از اسلام عربان در بازاری به نام «عکاظ» گرد می‌آمده خرید و فروش می‌کردند و در این بازار شعرهای خوب و خطبه‌های نیکو را نیز نمایش می‌دادند و بهترین شعرها را در آن بازار می‌آویختند. انباری می‌گوید چون مردم از شعر روی گردان شدند حماد راویه این هفت چکامه را گرد آورد و شهرت داد. دانشمندان امروز مانند طه حسین رئیس فقید دانشگاه قاهره در کتاب «الادب الجاهلی» در درستی نسبت این شعرها به روزگار پیش از اسلام شک کرده و آنها را ساخته دست سیاست دانسته‌اند. دربرداشتن واژه‌های عربی نوین و ناسازگاری نسخه‌ها و فزونی و کاهش آنها، و این که بعدها هفت معلقه را به ده معلقه رسانیدند، و به ویژه گفته‌های انباری این شک و تردید را بیشتر می‌کند. حماد راویه معترف است که به دستور خلیفه عباسی 80 قصیده به نام قبل از اسلام سرود تا ادعای شعوبیان را باطل سازد. صاحبان معلقات هفت‌گانه: امرء القیس (- 560م)، طرفة پسر عبد بکری (- 500م)، زهیر پسر ابوسلمی (- 631م)، لبید پسر ربیعه (- 675م) عمرو پسر کلثوم (- 600م)، عنتره پسر شداد (- 615م) حارث یشکری (- 580م)؛ سه تن که بعدها افزوده شد: نابغه ذبیانی (- 604م)، اعشی میمون (- 629م)، عبید پسر ابرص (- 555م)؛ نخستین را ابوزید در «جمهرة اشعار العرب» افزود. ترتیب معلقات هفت‌گانه آن چنین است: 1) قصیده امروء القیس بن حجر کندی: با آغاز: «قفا نبک من ذکرى حبیب و منزل ×× بسقط اللوى بین الدخول فحومل»؛ 2) قصیده طرفة بن بکر عبدی: با آغاز: «لخلوة اطلال ببرقة ثمهد ×× تلوح كباقى الوشم فی ظاهر الید»؛ 3) قصیده زهیر بن ابی سلمی مزنی: با آغاز: «امن ام اوفى دمنة لم تکلم ×× بحومانة الدراج فالمتثلم»؛ 4) قصیده لبید بن ابی ربیع انصاری: با آغاز: «عفت الدیار محلها فمقامها ×× بمنی تابد غولها و فرجامها»؛ 5) قصیده عمرو بن کلثوم ثعلبی: با آغاز: «الا هبى بصحنک فاصبحینا ×× و لا تبقى خمور الا ندرینا»؛ 6) قصیده عنترة بن شداد عبسی: با آغاز: «هل غادر الشعراء من متردم ×× ام هل عرفت الدار بعد توهم»؛ 7) قصیده حرث بن حلزة یشکری: با آغاز: «آذنتنا ببینها اسماء ×× رب ثاو يمل منه الثواء» آغاز: بسمله قال الامام القاضی ابوعبدالله ... هذا شرح القصاید السبع امليته على حدالایجاز و الاختصار على حسب ما اقترح على مستعينا بالله على اتمامه و علیه توکلت ذکر رواة ایام العرب انجام: و هو الرب و الشهيد على يوم ×× الحيارين و البلاء البلاء. يقول و هو الملک والشاهد على بلائنا ... يريد عمرو بن هند و انه شهد عنائهم هذا اليوم، تمت. چاپ: مشارعربی 564-565؛ ایران، 1273 قمری، با تصحیح و مقابله آخوند مولی محمد، سنگی، رقعی؛ ایران، تهران، 1272 قمری، سنگی، وزیری؛ ایران، تهران، 1282 قمری، وزیری کوچک، 143ص (صص 1-143) [معجم سرکیس 982/1؛ الذريعة 392/13؛ کشف الظنون 600/2 و 467/2 و 1741/2؛ الادب الجاهلی چاپ قاهره؛ ذخائر التراث العربی الاسلامی 556/1-557 و 404/3؛ الاوقاف العامة موصل 54/2 و 237/2؛ دنا 915/6-918 (88 نسخه)؛ معهد المخطوطات، ادب 187/4-189]