شرح فارسی هیأت

● شرح فارسی هیأت = شرح هیئت قوشچی / هیئت / فارسی š.-e fārsī hey'at = š.-e hey'at-e qūščī فارسی، محمد تقی بن محمد، ق 10 قمری fārsī, mohammad taqī ebn-e mohammad (- 16c) وابسته به: فارسی هیئت = هیئت قوشچی = فتحیه؛ قوشچی، علی بن محمد (-879) شرح فارسی مزجی رساله فارسی هیئت قوشچی و دارای یک «مقدمه» و دو «مقاله» و یک «خاتمه»: مقدمه: بعضی از مبادی طبیعی و بعضی از مبادی هندسی؛ مقاله 1. احوال اجرام بسیطه علوی؛ مقاله 2. احوال اجسام بسیطه سفلی؛ خاتمه: ابعاد و اجرام مسطور است. وی بر قوشچی خرده‌گیری بسیار دارد و نیز در بسیار جای‌ها تحقیقات و استدلالاتی افزوده و متن را تکمیل و تحقیق کرده چنان‌که در تعریف زاویه به تفصیل پرداخته و از خفری «تحقیقی» نقل می‌کند و تحقیق کامل را به کتاب خود «عالم معقول» احالت می‌دهد، همچنین در باب مکان و خلاء، عناصر، حرکت، عدد افلاک و فواصل آنها و تفصیل صور چهل و هشت‌گانه کواکب (که در متن بدان اشارت رفته) بر کرویه زمین برهان ریاضی و دقیق اقامه کرده، در تفسیر اعتدال منطقه خط استوا میان شیخ الرئیس و دیگران محاکمه‌ای ترتیب داده و باز تفصیل بیشتر را به کتاب علم معقول رجوع می‌دهد. از رساله دلیل السائرین در معرفت فواصل بلاد و رساله هیئت مجسم خود نیز یاد می‌کند. در ضمن سخن از طبیعیات، فاضل بیرجندی (مولی عبدالعلی) را به نداشتن اطلاع و وقوف بر «حقیقت حال و بر سخن اعلام» وصف می‌کند. آغاز: الحمدلله رب العالمین ... و بعد از اداء حمد و ثنا و صلوة مخفی نیست که این کتاب که خلاصه ... باعث این فقیر غنی ابوالخیر محمد بن محمد فارسی ... انجام: و اعظم ثوابت مرصوده دویست و بیست و دو برابراند و اصغر ثوابت مرصوده بیست و نه برابر زمین است؛ تمت الکتاب بعون الملک الوهاب. [دنا 874/6 (12 نسخه)؛ الذریعة 377/13 و 94/16؛ نسخه‌های منزوی 321: 1؛ فهرستواره منزوی 3115/4]