شرح سی فصل

● شرح سی فصل / هیئت / فارسی š.-e sī fasl ؟ حسینی، نظام الدین حبیب، ق 8 قمری hoseynī ،nezām-ol-dīn habīb (- 14c) وابسته به: المختصر فی معرفة التقاویم = ثلاثون فصل = سی فصل = مختصر در معرفت تقویم؛ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (597-672) تاریخ تألیف: 18 ربیع الاول 727ق شرحی است بر رساله «سی فصل» خواجه نصیرالدین طوسی. به گفته شارح، رساله «سی فصل» دربردارنده بیشتر فوائد نجومی است و شرح حاضر، پوشیدگی های آن متن را واضح و آسانی فوائد رساله را برای نوآموزان معلوم می گرداند. در اواخر فصل ششم آمده است: «و نوروز سلطانی در سال صد و بیست و پنجم از جلوس چنگیزخان روز آدینه هجدهم ربیع الاخر سال بر هفتصد و بیست و هفت از سال هجرت مصطفی». در کتاب احوال و آثار خواجه نصیرالدین سال 727 را احتمالاً سال تألیف دانسته. در فصل 22 مذکور است: «و درین تاریخ که ششصد و پنجاه و هشت از تاریخ هجری اوج زحل در دهم درجه قوس است» و این می رساند که سال 658ق سال تألیف این شرح است. نام مؤلف آن به درستی معلوم نشده و فهرست نویس آستان قدس که به احتمال از جلال الدین دوانی نام برده، با توجه به این که در حدود سال 728ق تألیف شده، از دوانی نیست. در نسخه مرعشی نام مؤلف به احتمال نظام الدین حبیب حسینی آمده که بر ما معلوم نشد کیست و فعلاً تا یافتن قراین بهتر نسخه های مشابه را نیز به نام او منتسب نمودیم. آغاز: بسمله، الله احمده علی نعمائه و اشکره علی آلائه ... اما بعد چون از تقدیر باری عزاسمه و واسطه تأثیر اجرام علوی و تربیت ابوین و تعلیم استادین اسعدهم الله فی الدارین قابلیت مطالعه کتب استادان حاصل شد، و از درر معانی مندرجه ایشان بعضی بدست آمد، علی الخصوص از فواضل فواید افضل المتأخرین سلطان المتبحرین مولانا نصیرالحق و الدین الطوسی البسه الله تعالی حلل غفرانه بر رساله یی که آنرا مختصر نام کرده است درمعرفت تقویم مشتمل بر سی فصل و این رساله متضمن اکثر فواید نجومی است، بعضی از معانی آن مضمر یافته شد و بعضی مظهر، و جماعتی که این رساله را بحث میکردند، التماس شرحی کردند مر این رساله را، امید هست که مضمرات آن بقدر وسع خود ایضاح کرده شود، تا به مبتدی فواید آن آسان معلوم گردد [دنا 772/6 (بدون نام مؤلف) (14 نسخه)؛ نسخه‌های منزوی 319؛ الذریعة 311/13؛ درباره این کتاب رجوع کنید به گاهنامه 1311 ص 147؛ فهرستواره منزوی 2975/4]