شرح دیوان خاقانی

● شرح دیوان خاقانی / ادبیات / فارسی š.-e d.-e xāqānī معموری، عبدالوهاب بن محمد، ق 11 قمری maʻmūrī, ‘abd-ol-vahhāb ebn-e mohammad (- 17c) وابسته به: دیوان خاقانی شروانی؛ خاقانی، بدیل بن علی (520- 595) تاریخ تألیف: 1018ق اهداء به: صدرالدین محمد شارح می‌گوید بسی از مرد مانند که در ذم شعرای بزرگ بیخود سخن می‌گویند و از آنچه لایق ایشان نیست دم می‌زنند از آن جمله است عرفی که گفته: «در کلیات او (= خاقانی) که مظهر جزئیات است تخمیناً در پانصد بیت زیاده احتمال معنی را راه نیست». بعد از ملاحظه این حال جمعی از رفقا از من خواستند تا در شرح و توضیح دقایق دیوان آن امام انام اقدام کنم ولی این فکر در بوته اجمال بود تا آنکه فرزندی اعزّ صدرالدین محمد از من مؤکداً خواست که به شرح بپردازم و من هم به خاطر او آغاز به شرح کردم. ابتدای آن از شرح این بیت است: «دل من پیر تعلیمست و من طفل زبان دانش ×× دم تسلیم سر عشر و سر زانو دبستانش»؛ و پس از ان قصاید و غزلیات و رباعیات شرح می‌گردد. البته درپاره‌ای از مواضع فقط بیت مشکل شرح ولی ابیات آسان بدون شرح است. (عبدالله انوار) وی در این کتاب از کسان و کتاب‌های زیر نام برده است: فردوسی، انوری، گرشاسبنامه اسدی، کسائی، سیف اسفرنگ، ظهیر فاریابی، عطار، مولوی، منطق الطیر امیر خسرو، ازرقی، خلاق المعانی، نظامی گنجری، شمس فخری، شرح مخزن الاسرار نظامی، لغت فرس اسدی، صحاح جوهری، شرفنامه، ادات الفضلاء (آداب الفضلاء)، فرهنگ شیخ عبدالرحیم بهاری معاصر شمس الدین محمد خفری، دستور اللغة، فرهنگ سروری کاشانی، نصاب الصبیان، کنز اللغة، مطول تفتازانی، تفسیر کبیر، تفسیر بیضاوی، شهر بانو مادر امام زین العابدین، شهرهای جابلقا و جابلسا، تاریخ طبری، چکامه بوعلی سینا، ابن عربی، سعد حموی، عبدالرزاق کاشی، شیخ سری سقطی، ملاحسین کاشفی. آغاز: خاقانی کشور سخنوری و سلطانی ملک بلاغت گستری سزاوار اقلیم گیر بلاغت و براعتست ... انجام: یعنی چه احسان و انسانیت به بخت کنم که ترا از من باز نگیرد، و وصال ترا بمن ارزانی دارد چاپ: این شرح در پاورقی دیوان خاقانی چاپ عبدالرسولی به طبع رسیده است. [دنا 716/6؛ نسخه‌های منزوی 3465/5؛ الذریعة 792/9]