شرح الدرة الالفية

● شرح الدرة الالفية / نحو / عربی š.-ud-durrat-il alfīyya ابن قواس، عبدالعزیز بن جمعه، 628 - 696 قمری ebn qavvās, ‘abd-ol-‘azīz ebn-e jom‘e (1231 - 1297) وابسته به: الدرة الالفية فی علم العربية؛ ابن معطی، یحیی بن عبدالمعطی (564-628ق) از منظومه‌های مشهوری که در نحو سروده شده منظومه‌ای است موسوم به «الدرة الالفية فی علم العربية» که تا قبل از آن که ابن مالک (- 672ق) ارجوزه مسمی به «خلاصه» و مشهور به «الفیه» خود را به‌موازنه آن بسراید در بین عموم طلاب علوم ادبی محل توجه فراوان بود، ناظم آن ابوالحسین زین الدین ابوزکریا یحیی بن معطی بن عبدالنور الزواوی الجزائری از ائمه مبرز ادب عربی است که کتب دیگری نیز از قبیل «العقود و القوانین» و «شرح الجمل» و «حواشی بر اصول ابن السراج» (هر سه کتاب در نحو) و کتاب دیوان الخطب و کتاب المثلث و کتاب الفصول (ایضا در نحو) تألیف نموده و علاوه بر آن جمهره ابن درید و قسمتی از صحاح جوهری را نیز به نظم درآورده و قصیده مطولی هم در قراآت سبع گفته است. وی به موجب قول ابوشامه در ذیل الروضتین (ص 160) از آیات ناس در حفظ کلام نحویین بود و چنان که نوشته‌اند صحاح مذکور را از حفظ داشت. الفیه او که با این بیت آغاز می‌شود: «يقول راجی ربه الغفور * * یحیی بن معطى بن عبدالنور» و بر این منظومه یعنی درة الالفية شروح متعددی نوشته‌اند از آن جمله: شرح محمد بن احمد اندلسی موسوم به «التعليقات الوفية» در دو مجلد، شرح مسمی به «الغرة المخفية» تألیف شمس الدين ابوالعباس احمد بن حسین بن احمد معروف به ابن الخباز، شرح عبدالمطلب بن مرتضی جزری موسوم به «ضوء الدرر»، شرح محمد بن محمود حنفی به نام «الصدفة الملبية بالدرة الالفية»، شرح شیخ محمد بن محمد بن جابر در هشت مجلد، شرح عزالدین ابوالفضل عبدالعزیز بن جمعه موصلی معروف به ابن قواس (628-696) از مشاهیر نحویین و از شارحین معروف کافیه ابن حاجب که در وقت توقف خواجه نصیرالدین طوسی در بغداد ملازمت او را داشته و در مستنصریه از معیدان طایفه مالکیه بوده است؛ این نسخه صدراً و ذیلاً ناقص است و احتمال می‌رود که شرح همین ابن قواس باشد.