شرح الخطبة الشقشقیة

● شرح الخطبة الشقشقیة / شرح حدیث / عربی š.-ul-xuṭbat-iš šiqšiqīyya کلباسی، ابوالمعالی بن محمد ابراهیم، 1247-1315 قمری kalbāsī, ab-ol-ma‘ālī ebn-e mohammad ebrāhīm (1832 - 1898) وابسته به: خطبة الشقشقیة؛ منسوب به علی بن ابی طالب (ع)، امام اول (- 40) تاریخ تألیف: 23 رمضان 1286ق از مهم‌ترین خطبه‌های حضرت علی علیه السلام که در آن از حقانیت خود و ناحق بودن دیگر خلفا سخن می‌گوید، خطبه «شقشقیه» است. برخی اعتبار سندی این خطبه را انکار کرده و آن را از ساخته‌های سید رضی، گردآورنده نهج البلاغة دانسته‌اند. در مقابل، کسانی همچون ابن ابی الحدید، این ادعا را رد کرده‌اند و برخی دیگر هم چون ابن میثم، با اشاره به همین اختلاف، هر چند ساختار ظاهری خطبه را از آن امیر مؤمنان علیه السلام نمی‌دانند، ولی محتوایش را می‌پذیرند. علامه مجلسی با ارائه سندهای متعدد، از آن به عنوان خطبه‌ای مشهور میان عامه و خاصه یاد می‌کند. علامه امینی در کتاب الغدیر، به طور مفصل، سند این خطبه را بررسی می‌کند و آن را از خطب امام علی علیه السلام می‌شمارد. او در اثبات مدعای خود، 28 طریق دیگر می‌آورد که جز طریق سید رضی اند و برخی هر چند مربوط به روزگار پس از رضی اند، اما سلسله راویان آنها متفاوت است. امتیاز علی خان عرشی در کتاب گرانقدر استناد نهج البلاغه می‌نویسد: خطبه شقشقیه بیش از همه خطبه‌ها هدف نقد و ایراد قرار گرفته است؛ زیرا امیرالمؤمنین علیه السلام در این خطبه، از موضوع خلافت سخن می‌گوید و از اسرار غصب خلافت پرده برمی‌دارد ...، این خطبه را بسیاری از متفکران و نویسندگان که قبل از رضی می‌زیسته‌اند در کتاب‌ها و آثار خود ثبت کرده‌اند. درباره این خطبه در دانشنامه‌ امام علی علیه السلام به تفصیل بحث شده و دانشمندان شیعه و سنی ده‌ها شرح و ترجمه و رساله به زبان‌های عربی، فارسی و اردو بر آن نگاشته‌اند. از جمله شرح ابوالمعالی کلباسی است که شرحی است با عناوین «قوله، قوله» که بیش تر به جنبه‌های ادبی پرداخته است. آغاز: بسمله اما و الله لقد تقمصها فلان قوله (ع) اما بالفتح و التحفیف حرف التنبيه نحو الا و المعربون يعبرون عنها على ما يظهر من المعنى لحرف الاستفتاح و يكثر قبل القسم انجام: و ربما حكى ابن ميثم عن جماعة من الشيعة دعوى تواتر هذه الخطبة بل غيرها مما اشتمل عليه نهج البلاغه و ليس فی محله ... انه جواد كريم لايخيب لديه الامال و الحمدلله على كل حال. [دنا 655/6؛ الذریعه، ج13، ص 222؛ دانشنامه امام علی علیه السلام، ج5، ص 158-164 و ج 12، ص 62-64]