شرح حدیث زینب العطارة

● شرح حدیث زینب العطارة / فلسفه، شرح حدیث / عربی š.-u ḥadīt-i zaynab-il-‘aṭṭāra نوری، علی بن جمشید، - 1246 قمری nūrī, ‘alī ebn-e jamšīd (- 1831) تاریخ تألیف: سه‌شنبه 17 ذیحجه 1242ق؛ شرحی است مبسوط و عرفانی فلسفی بر حدیث زینب عطرفروش که نقل شده به خدمت حضرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم رسید و از چگونگی خلقت جهان و زمین و آسمان از آن حضرت پرسید و پاسخ حضرت پر رمز و راز است و نیاز به شرح و تفسیر دارد و مؤلف به شرح و تفسیر آن پرداخته که مطالبش خالی از غرابت و صعوبت نیست. این حدیث در روضه کتاب کافی و در توحید شیخ صدوق آورده شده ولی مصدر نقل ملا علی نوری کتاب کافی کلینی است. آغاز حدیث این است: «جائت زینب العطاره الحولاء الى نساء النبى (ص) و بناته و كانت تبيع منهن العطر فجاء النبى و هى عند هن فقال اذا اتيتنا طابت بيوتنا فقالت بيوتك بريحك اطيب يا رسول الله قال اذا بعت احسنى و لاتغشى فانه اتقى و ابقى للمال فقال يا رسول الله ما اتيت من بيعى و انما اتيت اسالك عن عظمة الله فقال(ص) ساحدثك عن بعض ذلك ثم قال ان هذه الارض بمن عليها عندالتى تحتها كحلقه ملقاة فى فلاة قى ... و السبع الارضين بمن فيهن على ظهر الديك ... و الديك له جناح فى المشرق و جناح فى المغرب الى آخر الحديث». ملا علی نوری پس از پایان متن حدیث، نخست سخنی از صاحب وافی آورده که خلاصه‌اش اعتراف به عجز از درک معنی حدیث است. آن‌گاه خود به شرح غریب و توجیه تشبیه کرسی زمین در حدیث به پشت خروس و دیگر اشارات آن پرداخته است. وی در این رساله برخی از اشعار فارسی خود را نیز به مناسبت آورده و از آن جمله شعری است که از رساله خود در توحید نقل کرده و این شعر یک مثنوی است که بدین‌گونه آغاز می‌گردد:» آدم اگر زاده آب و گل است ×× زاده آدم گل پاک دل است / ماحصل از کشته این آب و خاک ×× خود دل روشن بود و جان پاک». بنا به تحقیق به عمل آمده به نظر می‌رسد که مؤلف دو شرح بر این حدیث نگاشته است و نسخه‌ها گرچه در دو سه خط آغازین با هم همانندند اما در ادامه با دو شرح متفاوت مواجه می‌شویم. آغاز: الحمدلله الذی له ما فی السموات و ما فی الارض و ما بينهما و ما تحت الثری و صلی الله علی المرکز المحیط بمحیطات دوائر حقائق الاشیاء ... اما بعد حمد الله ... فیقول النوری الحافی فی الروضة من الکافی حدیث زینب العطارة. انجام: أی علی وجه بسيط أعلى كما يعرفه العارفون بعلم النفس. چاپ: ضمن میراث حدیث شیعه، دفتر هیجدهم، قم، مؤسسه فرهنگی دار الحدیث، 1387ش، با تحقیق حامد ناجی اصفهانی