آداب المشق

● آداب المشق / خط / فارسی ādāb-ol mašq میرعماد، 961؟ - 1024 ق mīr ‘emād (1553?-1615) نویسنده می‌گوید چون به خط مولانا سلطانعلی مشهدی نظر کردم آن را نکو یافتم و بر آن شدم که در آداب نوشتن رسالتی بپردازم. مؤلف نام این رساله را «آداب المشق» نهاده و در «دیباچه» و 6 «فصل» مرتب کرده: 1. در این که کاتب از صفحات ذمیمه باید احتراز کند؛ 2. در بیان اجزای خط؛ 3. در تعریف مشق و آداب آن؛ 4. در بیان چگونگی قلم و تراشیدن آن؛ 5. در آداب مرکب ساختن؛ 6. در تربیت کردن کاغذ و اقسام آن و طریقه رنگ آمیزی و آهار و مهره کردن آنها. این رساله در حدود 200 بیت می‌باشد. آغاز: بسمله. صبا بعطرآمیزی رقم مشکین بسم الله که سر دفتر ارقام مشک فام دیوان حمد و ثنای خالق بی چونست چون آفتاب تابان از مطلع رحمت بر جمله کائنات پرتو تجلی یافت و بقلم صنیع و قدرت سواد این رقم در سویدای مردمک دیده اقل خلق الله الغنی عماد الحسنی جای گرفت ... اما بعد برای مدققان جهان صنایع و موی شکافان عالم بدایع پوشیده نماند که روزی این فقیر بحسب اتفاق بمطالعه خط نسخ تعلیق مشغول بود و بجست و جوی انوار جمال شاهد حقیقی راه تماشای خط می‌پیمود که چند بیتی از کتابت شریف قبلة الکتاب مولانا سلطان علی المشهدی علیه الرحمه در نظر آمد و در نظر از هر چه گویی خوبتر آمد ... اکنون می‌خواهد که آنچه بیمن صحبت عزیزان فراهم آورده و بکثرت کتابت و مشق تجربه کرده سمت التیام و صورت انتظام یابد شاید که مبتدئی را شاد کند و آن مبتدی این خاکسار را بدعای خیر یاد کند بنابراین درین باب اتفاق شش فصل افتاد و آن را آداب المشق نام نهاد ... الی آخر. انجام: فصل ششم در بیان قلم تراشیدن اول باید که قلم سرخ و سفید که سختی آن متوسط بود و دو قلمتراش که یکی باریک و تنگ و تیز باشد ... در وقت مهره کردن کاغذ را نم کند تا از گرمی مهره نسوزد و خوبی مهره آن است که چنان روشن شود که عکس روی در وی نماید. والله اعلم بالصواب. چاپ: تهران، 1308ق، سنگی، جیبی، 47ص؛ ایضا با رساله «نصایح الملوک فی السیر و السلوک»، 1317ق، جیبی، 45+17ص؛ تبریز (ضمیمه تذکره سنگلاخ)، 95-1291ق، سنگی، رحلی، بی شماره صفحه. [دنا 54/1 (30 نسخه)؛ فهرست نسخه‌های خطی فارسی،1904/3؛ الذریعة 29/1؛ مشار فارسی ص 51/1]