نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

آداب المشق

ādāb-ol mašq
26 نسخه ثبت‌شده از قرن 10 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/384
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #384
تاریخ و سده تألیف: قرن8
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 1، ص 165 تا 167
زبان و قالب: فارسی
رده‌های موضوعی: خط
عناوین دیگر و هم‌تراز:
رساله خط (r.-ye xat) اصول خط (osūl-e xat) آداب خط (ādāb-e xat) رسالة الخط (r.-ol xat) قلمیه (qalamīye)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

در اصول نوشتن و قواعدی که در نوشتن خط ثلث به کار می‌رود و همچنین چگونگی ساختن مرکب و کاغذ و آهار کردن. در 1 «مقدمه» و 3 «فصل» و 2 «باب» و 1 «خاتمه»: فصل 1. فضیلت و شرف این علم؛ 2. مداد ساختن؛ 3. مداد تراشیدن؛ باب 1. وضع خط؛ باب 2. اصول خط از الف تا یاء. در سبب تألیف گوید: «اما بعد چنین گوید مقرر این رساله و محرر این کتابت عبدالله الصیرفی اصلح الله احواله که چون جمعی از بزرگزادگان پیش این ضعیف ترددی میکردند، و تعلیم اصول خط با ایشان به قدر فهم و استعداد هریک گفته می‌شد، و به اندک روزگاری در خط ایشان را ترقی پیدا می‌شد و از همسران سبق می‌بردند، التماس نمودند که مختصری در اصول خط باید نوشت، تا مبتدیان را عدتی و منتهیان را حجتی بود، پس چون جانب ایشان عزیز بود و نازک، این مختصر را در قلم کشید.»
آغاز اثر
« بسمله. و به نستعین. شکر و سپاس فراوان و ثنا و ستایش بی پایان کاملی را که از نقطه نیستی دائره هستی نهاد ... اما بعد چنین گوید. ... عبدالله صیرفی. ... که چون جمعی از بزرگان زاده ها پیش این ضعیف تردد می‌کردند و تعلیم اصول خط ایشان ... گفته میشد ... التماس نمودند که مختصری در اصول خط باید نوشت ... این مختصر را در قلم کشید و بر یک مقدمه و دو باب و خاتمه مؤسس گردانید »
انجام اثر
« و این مقدار که درین فن مختصر یاد کرده آمد، ضبط کردن و بدان عمل نمودن قابل مستعد را کافیست، و الله اعلم. »
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الذریعة 624/2 احوال و آثار خوشنویسان 1090/4 دانشمندان آذربایجان ص238

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● آداب المشق = رساله خط = اصول خط = آداب خط = رسالة الخط = قلمیه / خط / فارسی ādāb-ol mašq = r.-ye xat = osūl-e xat = ādāb-e xat = r.-ol xat = qalamīye صیرفی تبریزی، عبدالله بن محمود، - 742 ق sayrafī tabrīzī, ‘abd-ol-lāh ebn-e mahmūd (-1341) تألیف: قرن8 در اصول نوشتن و قواعدی که در نوشتن خط ثلث به کار می‌رود و همچنین چگونگی ساختن مرکب و کاغذ و آهار کردن. در 1 «مقدمه» و 3 «فصل» و 2 «باب» و 1 «خاتمه»: فصل 1. فضیلت و شرف این علم؛ 2. مداد ساختن؛ 3. مداد تراشیدن؛ باب 1. وضع خط؛ باب 2. اصول خط از الف تا یاء. در سبب تألیف گوید: «اما بعد چنین گوید مقرر این رساله و محرر این کتابت عبدالله الصیرفی اصلح الله احواله که چون جمعی از بزرگزادگان پیش این ضعیف ترددی میکردند، و تعلیم اصول خط با ایشان به قدر فهم و استعداد هریک گفته می‌شد، و به اندک روزگاری در خط ایشان را ترقی پیدا می‌شد و از همسران سبق می‌بردند، التماس نمودند که مختصری در اصول خط باید نوشت، تا مبتدیان را عدتی و منتهیان را حجتی بود، پس چون جانب ایشان عزیز بود و نازک، این مختصر را در قلم کشید.» آغاز: بسمله. و به نستعین. شکر و سپاس فراوان و ثنا و ستایش بی پایان کاملی را که از نقطه نیستی دائره هستی نهاد ... اما بعد چنین گوید. ... عبدالله صیرفی. ... که چون جمعی از بزرگان زاده ها پیش این ضعیف تردد می‌کردند و تعلیم اصول خط ایشان ... گفته میشد ... التماس نمودند که مختصری در اصول خط باید نوشت ... این مختصر را در قلم کشید و بر یک مقدمه و دو باب و خاتمه مؤسس گردانید انجام: و این مقدار که درین فن مختصر یاد کرده آمد، ضبط کردن و بدان عمل نمودن قابل مستعد را کافیست، و الله اعلم. [الذریعة 624/2؛ احوال و آثار خوشنویسان 1090/4؛ دانشمندان آذربایجان ص238]

نسخه‌های خطی این اثر

26 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
رضوی
مشهد
12224 ابودوس 961 نسخ - شناسنامه ←
2
رضوی
مشهد
4806/2 طالب بن جعفر نوروزی 8 رمضان 1010 نسخ 18 شناسنامه ←
3
مجلس
تهران
1220/12 حمزة بن احمد گیلانی 1018 نستعلیق 21 شناسنامه ←
4
دانشگاه
تهران
3928/2-ف نامشخص - - - شناسنامه ←
5
مرعشی
قم
10615/1 بی‌کاتب 1053 نستعلیق، نسخ - شناسنامه ←
6
مجلس
تهران
18/2 خوئی بی‌کاتب نیمه محرم 1081 شکسته 59 شناسنامه ←
7
مجلس
تهران
15361 بی‌کاتب صفر 1088 نسخ 14 شناسنامه ←
8
دانشگاه
تهران
3928/1-ف نامشخص - - - شناسنامه ←
9
مرعشی
قم
12429/3 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 30 شناسنامه ←
10
مجلس
تهران
9409/1 بی‌کاتب قرن 11 نستعلیق 24 شناسنامه ←
11
گلپایگانی
قم
3032/5-16/42 علی رضا بن محمد مؤمن ریحانی کمره‌ای جمعه 3 شوال 1125 نستعلیق 12 شناسنامه ←
12
مرعشی
قم
11105/4 بی‌کاتب قرن 12 نستعلیق 3 شناسنامه ←
13
مرعشی
قم
1833/4 محمدطاهر 1226-1232 نستعلیق 2 شناسنامه ←
14
مسجد اعظم
قم
3914/1 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 17 شناسنامه ←
15
ملک
تهران
2097/4 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 6 شناسنامه ←
16
رضوی
مشهد
ض11541 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق - شناسنامه ←
17
الهیات
مشهد
688/8 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 7 شناسنامه ←
18
دائرة المعارف
تهران
24/4-عکسی نامشخص - - - شناسنامه ←
19
الهیات
مشهد
511/2 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ - شناسنامه ←
20
مجلس
تهران
15963/3 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 28 شناسنامه ←
21
مجلس
تهران
3366/1 بی‌کاتب بی‌تاریخ - 7 شناسنامه ←
22
ادبیات
تهران
127/1 ـ د بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 119 شناسنامه ←
23
دانشگاه
تهران
3898-ف نامشخص - - - شناسنامه ←
24
مسجد اعظم
قم
4143/2 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 14 شناسنامه ←
25
فیضیه
قم
1676/4 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 13 شناسنامه ←
26
مرعشی
قم
7935/15 بی‌کاتب بی‌تاریخ - 3 شناسنامه ←