شرح بیست باب

● شرح بیست باب / اسطرلاب / فارسی š.-e bīst bāb بیرجندی، عبدالعلی بن محمد، - 934 قمری bīrjandī, ‘abd-ol-‘alī ebn-e mohammad (- 1528) وابسته به: بیست باب در معرفت اسطرلاب؛ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (597-672) اهدا به: خواجه ناصرالدین تاریخ تألیف: جمادی الثانی 893ق خواجه نصیر طوسی در شناختن اسطرلاب دفتری به نام صد باب برای حاجی امیر محمد نوشت، سپس آن را کوتاه ساخته در بیست باب گذارد که گزارش‌ها و حاشیه‌هایی بر آن نوشته شد. نظام الدین عبدالعلی بن محمد بن حسین بیرجندی شاگرد معین الدین کاشی و شیخ الاسلام سیف الدین تفتازانی بر این بیست باب فارسی گزارشی برای خواجه ناصرالدین وزیر و به درخواست دانشمندان نگاشته است و از خود هم چیزهایی بر آن افزوده است. بیرجندی در دیباچه از گزارش‌ها و حاشیه‌های دانشمندان بر این کتاب یاد می‌کند و می‌گوید که آنها در آوردن برهان ریاضی آنچه می‌بایست نگفته‌اند. خود او همه جا دلیل ریاضی می‌آورد. در دیباچه و پایان نام بیرجندی برده شده است. آغاز: بسمله، فاتحه خطاب در هر باب و خاتمه مقال در همه حال سپاس و ستایش حکیمی را سزد، که درجات ارتفاع آفتاب عزت و کبریایش ... اما بعد، فیقول الفقیر ... عبدالعالی بن محمد البیرجندی ... انجام: در آن اسطرلاب دیگر نقش توان کرد. چنانچه مخفی نماند. اینست تمامی سخن در معرفت اسطرلاب و الله اعلم بالصواب. بغایت رسید و بنهایت انجامید روش قلم تیزکام و جنبش خامه بی ارام در قطع منازل و طی مراحل جمع و ترتیب اجزاء کتاب شرح بیست باب در معرفت قواعد فن اسطرلاب. در جمیدالآخر که بزبان تاریخ سال نیز باز میگوید. والحمدلله اولا و اخرا و الصلواة و السلام علی خاتم الانبیاء محمد المصطفی ص و آله الطاهرین. [نسخه‌های منزوی 312/1 و 2831/4؛ الذریعة 130/13 و 131/13؛ ریحانة الادب 304/1؛ آثار و احوال خواجه 239؛ مکتبة امیرالمؤمنین 436/2؛ فهرستواره منزوی 2831/4]