شرح الایساغوجی

● شرح الایساغوجی / منطق / عربی š.-ul īsāgūjī کاتی، حسام الدین حسن، - 760 قمری kātī, hesām-od-dīn hasan (- 1359) وابسته به: ایساغوجی = الکلیات الخمس = المدخل الی علم المنطق = الرسالة الاثیریة فی المنطق؛ اثیرالدین ابهری، مفضل بن عمر (- 660) فرفوریوس حکیم یونانی صوری (232-304م) مقدمه‌ای بر کتاب مقولات ارسطو نگاشت که به «ایساغوجی» (در یونانی به معنای مقدمه و مدخل) شهرت یافت. احمد سرخسی (- 286ق) آن را از یونانی به عربی ترجمه کرد. این فیلسوف دانشمند مشاور و معلم معتضد عباسی (خلیفه 279-289ق) بود. معتضد این آموزگار خویش را به تهمت اینکه می‌خواهد مرا به الحاد بکشاند بکشت. سپس اثیرالدین ابهری (-663ق) خلاصه‌ای از این کتاب را به همین نام بازسازی کرد. ایساغوجی در اصطلاح منطق نام باب کلیات پنج‌گانه (جنس، فصل، نوع، عرض عام، عرض خاص) است که خود یکی از نه باب منطق صوری ارسطویی است. گروهی از علمای متقدم و متأخر در این باب آثاری نگاشته‌اند. گر چه در ایساغوجی باید کلیات خمس را که جنس و فصل و نوع و عرض عام و عرض خاص است شرح دهد، ولی ابهری به شرح آنها قناعت نکرده بلکه یک دوره منطق را می‌آموزد. ایساغوجی بازسازی ابهری به صورت کلاسیک قرن‌ها تدریس می‌شد. این کتاب از آنجا که بر اهل تحقیق مشکلاتی پیش می‌آورده لذا کاتی به شرح آن پرداخته و با عناوین «قال، اقول» است که به درخواست بعضی برادران نگاشته شده است. آغاز: بسمله الحمدلله الواجب وجوده الممتنع نظیره الممكن سواه و غیره الصادر باختیار شره و خیره ... اما بعد فان كتاب الشيخ الامام قدوة الحكماء اثير الدين ابهری طیب الله ثراه و جعل الجنة مثواه المشهور بایساغوجی لما كان على بعض الاخوان متعسرا و على بعضهم متيسرا اردت ان اكتب بالتماسهم اوراقا لتنزيل تعسره و تعمیم تيسره و الله خير الميسرين و الموفقين ... انجام: و اعلم ان ما عليه الاعتماد و التعويل من هذه القياسات انما هو البرهان لكونه مركبا من المقدمات اليقينية و ليكن هذا آخر ما كتبناه من الاوراق لايضاح ما في كتاب الايساغوجي چاپ: و در مجموعه «گنجینه بهارستان» دفتر دوم با تصحیح علی اوجبی؛ گانپور، سنگی، 1313ق، وزیری، 60ص [دنا 6/477 ( 207 نسخه)؛ کشف الظنون 1/206؛ الذریعة 116/13؛ معجم المؤلفین 3/272؛ معجم المؤلفین 3/272؛ مشار عربی 106 و 542؛ هدیة العارفین 1/286؛ الاوقاف العامة موصل 72/2 و 98/2 و 124/2 و 206/2 و 245-244/2] شرح و حواشی: 1- حاشية شرح الایساغوجی = حاشية التالجی؛ تالجی، محمد بن موسی (-887) 2- حاشية شرح الایساغوجی؛ عماد الدین فارسی، عماد بن یحیی (-9) 3- حاشية شرح الایساغوجی = حاشية البردعی؛ حنفی تبریزی، شمس الدین محمد (-10) 4- حاشية شرح الایساغوجی؛ حنفی تبریزی، شمس الدین محمد (-10) 5- حاشية شرح الایساغوجی؛ قره باغی، یوسف بن محمد جان (-1054) 6- حاشية شرح الایساغوجی؛ کشمیری، محمد صادق 7- حاشية شرح الایساغوجی؛ نعمان 8- حاشية شرح الایساغوجی للکاتی (14عنوان) 9- شرح شرح الایساغوجی