شناسنامه کتاب‌شناختی اثر
شرح ام البراهین
š.-u umm-ul barāhīn
6
نسخه ثبت‌شده
از قرن 11 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها
↓
پیوند کوتاه:
/w/38220
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #38220
پدیدآور / مؤلف:
هدهدی، محمد بن منصور
تاریخ و سده تألیف:
نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 19، ص 106
تا 108
زبان و قالب:
عربی
رده‌های موضوعی:
کلام و اعتقادات
عناوین دیگر و هم‌تراز:
شرح السنوسیة
(š.-us sīnūsīyya)
اثر مرتبط / وابسته به:
ام البراهین = العقيدة الصغرى = السنوسیة = العقیدة السنوسیة = السنوسیة الصغرى؛ سنوسی ، محمد بن یوسف (832-895)
معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)
شرح مزجی مختصری است بر «ام البراهین» محمد بن یوسف بن حسین سنوسی، در عقاید به روش پیروان سنت. نویسنده، مباحث اعتقادی زیرین را در این کتاب مطرح نموده است. نخست سه مفهوم «واجب»، «استحاله» و «جواز» را تعریف می‌کند. باید توجه داشت که اصطلاح رایج در علم فلسفه در این موضوعات «وجوب»، «امتناع» و «امکان» است و به‌کار بردن «استحاله» و «جواز» به‌جای «امتناع» و «امکان» در این کتاب گویا ناشی از تعصب ضد فلسفی مؤلف باشد. سپس آنچه را که واجب است بر مکلفین که درباره خداوند بدانند می‌شمارد. نویسنده برای خداوند تعالی، 20 صفت ثبوتی را تعریف می‌کند از جمله: وجود، قدم، بقاء، وحدانیت و ...، پس از آن 20 صفت دیگر که برای خدا محال است (صفات سلبی) و ضد صفات پیشین می‌باشد، نام می‌برد از جمله: عدم، حدوث، جهل و ...، در بخش بعدی آنچه را که در مورد خداوند جایز است می‌آورد، پس از آن برای هر یک از صفات برهان می‌آورد، در بخش بعدی کتاب به ذکر آنچه بر پیامبران (علیهم السلام) واجب یا محال یا جایز است، می‌پردازد و برای آنها دلیل می‌آورد. در خاتمه، تمام این عقاید را در کلمه توحید «لااله الا الله» جمع می‌کند و به شرح و تفسیر آن می‌پردازد.
کتاب «ام البراهین» در حرف الف کشف الظنون (ج1: ص 170) معرفی شده است و برای آن سه شرح نام برده است. شرح از مؤلف (سنوسی) و شرحی از محمد بن عمر بن ابراهیم تلمسانی و شرحی از شیخ شهاب الدین ابوالعباس احمد بن محمد الغنیمی الانصاری (-1044ق). اما در آنجا نامی از شارح این نسخه یعنی محمد بن منصور هدهدی نیامده است.
آغاز اثر
« متن: الحمدلله و الصلوة و السلام علی رسول الله ، اعلم ان الحکم العقلی ینحصر فی ثلاثة اقسام الوجوب و الاستحالة و الجواز ، فالواجب ما لا یتصور فی العقل عدمه ، و المستحیل ما لا یتصور وجوده ، و الجائز ما یصح فی العقل وجوده و عدمه و یجب علی کل مکلف شرعا ان یعرف ما یجب فی حق مولینا جل و عز و ما یستحیل و ما یجوز و کذا یجب علیه ان یعرف مثل ذلک فی حق الرسل (علیهم الصلوة و السلام) ... شرح: بسملة ، الحمدلله الذی شهد بوجوده جمیع الکائنات و الصلوة و السلام علی سیدنا محمد المبعوث بالایات الواضحات و علی آله و صحبه و التابعین لهم فی الکرامات الی یوم الدین ، الحمدلله و الصلوة و السلام علی رسول الله ، الحمد هو الثناء باللسان بالجمیل »
انجام اثر
« بکلمتی الشهادة عالمین بها و صلی الله علی محمد کلما ذکره الذاکرون و غفل عن ذکره الغافلون و رضی الله عن اصحاب رسول الله اجمعین و عن التابعین لهم باحسان الی یوم الدین و سلام علی المرسلین و الحمدلله رب العالمین »
شروح، حواشی و منظومه‌ها (در فنخا)
حاشیة شرح ام البراهین؛ رودباری ارمانی، احمد
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
دنا 465/6 (6 نسخه)
الاوقاف العامة الموصل 197/3
متن فنخا
● شرح ام البراهین = شرح السنوسیة / کلام و اعتقادات / عربی
š.-u umm-ul barāhīn = š.-us sīnūsīyya
هدهدی ، محمد بن منصور
hohodī, mohammad ebn-e mansūr
وابسته به: ام البراهین = العقيدة الصغرى = السنوسیة = العقیدة السنوسیة = السنوسیة الصغرى؛ سنوسی ، محمد بن یوسف (832-895)
شرح مزجی مختصری است بر «ام البراهین» محمد بن یوسف بن حسین سنوسی، در عقاید به روش پیروان سنت. نویسنده، مباحث اعتقادی زیرین را در این کتاب مطرح نموده است. نخست سه مفهوم «واجب»، «استحاله» و «جواز» را تعریف می‌کند. باید توجه داشت که اصطلاح رایج در علم فلسفه در این موضوعات «وجوب»، «امتناع» و «امکان» است و به‌کار بردن «استحاله» و «جواز» به‌جای «امتناع» و «امکان» در این کتاب گویا ناشی از تعصب ضد فلسفی مؤلف باشد. سپس آنچه را که واجب است بر مکلفین که درباره خداوند بدانند می‌شمارد. نویسنده برای خداوند تعالی، 20 صفت ثبوتی را تعریف می‌کند از جمله: وجود، قدم، بقاء، وحدانیت و ...، پس از آن 20 صفت دیگر که برای خدا محال است (صفات سلبی) و ضد صفات پیشین می‌باشد، نام می‌برد از جمله: عدم، حدوث، جهل و ...، در بخش بعدی آنچه را که در مورد خداوند جایز است می‌آورد، پس از آن برای هر یک از صفات برهان می‌آورد، در بخش بعدی کتاب به ذکر آنچه بر پیامبران (علیهم السلام) واجب یا محال یا جایز است، می‌پردازد و برای آنها دلیل می‌آورد. در خاتمه، تمام این عقاید را در کلمه توحید «لااله الا الله» جمع می‌کند و به شرح و تفسیر آن می‌پردازد.
کتاب «ام البراهین» در حرف الف کشف الظنون (ج1: ص 170) معرفی شده است و برای آن سه شرح نام برده است. شرح از مؤلف (سنوسی) و شرحی از محمد بن عمر بن ابراهیم تلمسانی و شرحی از شیخ شهاب الدین ابوالعباس احمد بن محمد الغنیمی الانصاری (-1044ق). اما در آنجا نامی از شارح این نسخه یعنی محمد بن منصور هدهدی نیامده است.
آغاز: متن: الحمدلله و الصلوة و السلام علی رسول الله ، اعلم ان الحکم العقلی ینحصر فی ثلاثة اقسام الوجوب و الاستحالة و الجواز ، فالواجب ما لا یتصور فی العقل عدمه ، و المستحیل ما لا یتصور وجوده ، و الجائز ما یصح فی العقل وجوده و عدمه و یجب علی کل مکلف شرعا ان یعرف ما یجب فی حق مولینا جل و عز و ما یستحیل و ما یجوز و کذا یجب علیه ان یعرف مثل ذلک فی حق الرسل (علیهم الصلوة و السلام) ... شرح: بسملة ، الحمدلله الذی شهد بوجوده جمیع الکائنات و الصلوة و السلام علی سیدنا محمد المبعوث بالایات الواضحات و علی آله و صحبه و التابعین لهم فی الکرامات الی یوم الدین ، الحمدلله و الصلوة و السلام علی رسول الله ، الحمد هو الثناء باللسان بالجمیل
انجام: بکلمتی الشهادة عالمین بها و صلی الله علی محمد کلما ذکره الذاکرون و غفل عن ذکره الغافلون و رضی الله عن اصحاب رسول الله اجمعین و عن التابعین لهم باحسان الی یوم الدین و سلام علی المرسلین و الحمدلله رب العالمین
[دنا 465/6 (6 نسخه)؛ الاوقاف العامة الموصل 197/3]
شرح و حواشی:
1- حاشیة شرح ام البراهین؛ رودباری ارمانی، احمد
نسخه‌های خطی این اثر
6 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
مرعشی
قم
|
13154/11 | عمر بن حسین | 1090ق | نسخ | 6 | شناسنامه ← |
| 2 |
الهیات
تهران
|
113/1 | بکر بن عثمان | شنبه شعبان 1117ق | نسخ | 4 | شناسنامه ← |
| 3 |
ملی
تهران
|
3725/3 | بی‌کاتب | 1123ق | نسخ | 18 | شناسنامه ← |
| 4 |
مرعشی
قم
|
9621/1 | ابراهیم بن محمد سلمان بن محمد غاوی مالکی حنفی | 10 جمادی الاول 1248ق | نسخ | 1 | شناسنامه ← |
| 5 |
معصومیه
قم
|
300/6 | سعدالله | 1277ق | نسخ | 3 | شناسنامه ← |
| 6 |
ملی
تهران
|
2134/1 | بی‌کاتب | بی‌تاریخ | نستعلیق، نسخ | 20 | شناسنامه ← |