شرح اربع مقالات بطلمیوس

● شرح اربع مقالات بطلمیوس = تفسیر الاربع مقالات / هیئت / عربی š.-u arba‘ maqālāt-i baṭlamīyūs = tafsīr-ul-arba‘ maqālāt ابن رضوان، علی بن رضوان، 388 - 453 ؟ قمری ebn-e rezvān, ‘alī ebn-e rezvān (999 - 1062) وابسته به: اربع مقالات بطلمیوس، کلاودیوس، ش (100-178) او در آغاز این گزارش از رؤوس هشت‌گانه منطق یاد می‌کند و به گواهی سبک و گفته خود نگارنده (بطلمیوس) و سنجیدن عبارت‌های «اربع مقالات» با نگارش‌های دیگر او و گواهی اسکندرانی‌ها و دانشمندانی مانند ثابت بن قره و کندی و حنین بن اسحق و ابراهیم بن الصلت روشن می‌سازد که این دفتر از بطلیموس قلوذی نگارنده مجسطی است. اگر چه ابومعشر گفته که از بطلیموس پادشاه اسکندریه است. اگر چنین می‌بود بایستی جالینوس بگوید و کسی هم نگفته است که بطلمیوس محب الادب (پتولموس فیلادلفوس دانش‌دوست 304-247 پیش از مسیح) که دستور ترجمه تورات هفتاد را داده بود چنین دفتری پرداخته باشد و او بیشتر نوشته‌های یهود را می‌پسندید چنان‌که یحیی نحوی دانشمند بزرگوار اسکندرانی در تاریخ خویش چنین گفته است. بطلمیوس نگارنده مجسطی پس از شاهان اسکندرانی و در روزگار شاهان رومی می‌زیست پس او جز بطالسه خواهد بود. ابن رضوان در آغاز فهرست از گفتار ابومعشر در مدخل (در نسخه ش 470 دیده نشد) چنین می‌آورد که شاهان یونانی پس از اسکندر پسر فیلفوس را بطلمیوس می‌نامیدند و آن‌ها نه مرد و یک زن بوده‌اند و در مصر می‌زیسته و 275 سال فرمانروایی کردند و همه آن‌ها فیلسوف بوده و نویسنده مجسطی و جز آن یکی از آن‌ها است. مهانکرد می‌گوید که دروثیوس (Dorotheus) پادشاه مصر شیفته ستاره‌شناسی بود و اختربینان همه شهرها را در آنجا گرد کرد و به دربار خویش آورد و آن‌ها 360 تن بودند و دفترهای بسیاری در ستاره‌شناسی و ستاره‌شماری در روزگار او نوشته شد. او در مقاله 10 (مقاله 4 بطلمیوس) باب 3 صناعت مولود از «صورة الامراض = جغرافیا» بطلمیوس و از تاریخ زادن خود به سال 356 یزدگردی (377ق) یاد میکند. این دفتر در 12 مقاله و تفسیر چهار گفتار بطلمیوس است: (قوانین مشترک، قوانین پیش‌بینی‌های بزرگ مانند پادشاهی و فرمانروایی و جنگ و ارزانی و گرانی، قوانین پیش‌بینی درباره انسان و زادن کودک، قوانین پیش‌بینی درباره زناشوئی و پیشه‌ها). گزارش ابن رضوان 12 گفتار است: 3 گفتار در گزارش 24 باب گفتار یکم اربع مقالات و 3 گفتار در گزارش 13 باب گفتار دوم آن و 3 گفتار در گزارش 14 باب گفتار سوم آن و 3 گفتار در گزارش 9 باب گفتار چهارم آن. متن پس از «قال بطلمیوس» و گزارش پس از «قال المفسر» می‌آید. (دانش پژوه) آغاز: بسمله. و صل الله علی سیدنا محمد و اله و سلم قال ابوالحسن علی بن رضوان بن علی بن جعفر المتطبب قصدنا آن نشرح اقاویل الحکیم بطلمیوس فی صناعة القضاء بالنجوم علی الحوادث ... انجام: فهذه اشیاء قد شرحتها لک فانعم النظر فیها و تأملها و الله یهدی من یشاء الی صراط مستقیم، تمت الکتاب تفسیر ابی الحسن علی بن رضوان بن جعفر المتطبب لکتاب الاربعة لبط [لمیوس] القلوذی فی القضاء بالنجوم علی الحوادث و هو آخر الکتاب و التفسیر باسره و الحمدلله وحده و صلواته علی سیدنا محمد نبیه و آله و صحبه. [دنا 418/6 (24 نسخه)؛ کشف الظنون 1781/2؛ فهرستواره منزوی 2868/4؛ الذریعه 68/13] شرح و حواشی: 1- شرح اربع مقالات بطلمیوس (ترجمه)؛ یزدی، ابوالقاسم بن احمد (13-) 2- شرح اربع مقالات بطلمیوس (ترجمه) = مدخل تنجیم 3- شرح اربع مقالات بطلمیوس (ترجمه)