شرایف العلاج

● شرایف العلاج / طب / فارسی šarāyif-ul ‘alāj شریف کرمانی، محمد بن محمد قاسم، ق 11 قمری šarīf kermānī, mohammad ebn-e mohammad qāsem (- 17c) تاریخ تألیف: 1070ق از خود در دیباچه به «ابن محمد قاسم شریف الشریف الکرمانی المتطبب» یاد می‌کند، که در 1070ق، در خدمت نواب عباس قلی خان بوده و خواسته کتابی در پزشکی بسازد که نام او را در دیباچه آن زنده نگاه دارد. در سروده کوتاه نگارنده از این عباس قلی به «عباس خان» وابسته شاه عباس (دوم 1052-1077ق) یاد می‌کند: «حضرت عباس خان کز فرط جود و همتش ×× دامن دریا پر از در می‌شود هر صبحگاه ... آفتاب دولتش چون هست در برج شرف ×× کم مبادا از سرش هم سایه عباس شاه». در دیباچه می‌افزاید عمری صرف این دانش کرده و این کتاب را از کتاب‌های پیشینیان و متأخران و بیشتر از «خلاصة التجارب» رازی (فهرستواره 3430/5) که یکی از متأخران است که در هند می‌زیسته بهره گرفته است. در انجامه می‌گوید در سن 28 سالگی در 10 ذیحجه 1070ق آن را به پایان رساندم. در شش «گفتار» و «باب»ها: گفتار 1. بیماری‌های کودکان، در دو «باب»: 1) تدبیر کودکان و بیماری‌های ایشان، 2) تدبیر ناقه (کم اشتهایی)؛ گفتار 2. در آنچه به زینت و آراستگی ظاهر متعلق است، در یازده «باب»: 1) تدبیر حفظ موی از سپیدی، 2) تدبیر موی کسی که دیر بر می‌آید، 3) تدبیر دفع کوتاهی و کمی و ریز موی، 4) در منع رودینموی، 5) رفع شپش ... 10) تدبیر فربهی، 11) تدبیر داء الثعلب و داء الحیه؛ گفتار 3. در حمیات غیرمشهوره، هجده «باب»: 1) حمای دق راستین، 2) اندر دق شیوخیت، 5) غب لازمه، 10) حمای مواظبه، 15) حمای ربع دایره، 18) حمای عفونی و بایی؛ گفتار 4. حصبه و آبله، چهار «باب»: 1) حصبه، 2) جدری که آن را آبله گویند، 3) سایر بثرها، 4) ورم‌ها و آماس‌ها؛ گفتار 5. در بیماری‌ها از سر تا پای، هفده «باب»: 1) امراض سر و دماغ، 5) بیماری‌های دندان، 10) سپرز، 15) آلات تناسلی، 17) مفاصل؛ گفتار 6. قرابادین، در سه «باب»: 1) تراکیب عمده، 2) خوردن برخی از سم ها و داروهای مضر، 3. الفاظ غیر بینه میان اطبا. (احمد منزوی) آغاز: الحمدلله الذی هدانا منهاج العلاج و اذهب بلطفه ... اما بعد، چنین گوید ... ابن محمد قاسم شریف الشریف الکرمانی المتطبب که در سنه سبعین و ألف ... انجام: و خواه بر آتش چنانکه در رب فواکه مقرر است. الفت و اتممت هذا الكتاب ... فی ربعان الشباب، و قد مضى من عمری سبع و عشرین سنه ... العبد الضعیف ابن محمد قاسم محمد شریف الشریف فی شهر ذی الحجة الحرام سنة سبعين بعد الالف [دنا 390/6؛ فهرستواره منزوی 3509/5]