شجره مبارکه

● شجره مبارکه / معما / فارسی šajare-ye mobārake نصیرای همدانی، نصیرالدین بن مسعود، - 1030 قمری naṣīrā-ye hamadānī, naṣīr-od-dīn ebn-e mas‘ūd (- 1621) تاریخ تألیف: 1017ق از محمد نصیر (= نصیر الانام) همدانی متخلص به «نصیر» دارای سه «شجره» و هشت «شعبه» (شعب مقدمه شجرات است پنج شعبه نخست مقدمه شجره اولی و شعبه 6-8 مقدمه شجره ثانیه). مؤلف این رساله را در پاسخ مسئلتی مرموز که از هند رسید و شاه عباس اول پاسخ آن سؤال را از میر داماد خواست، پرداخت و در مقدمه این رساله به نامه مولی مظفر به میر داماد (متضمن امر شاه عباس درباره حل مسئله یاد شده) اشارت دارد. مؤلف اشعاری از خویش در این رساله می‌آورد و از آن جمله است قصیده‌ای با تخلص نصیر در آخر رساله که در آن زمان از شاه عباس و چهار باغ اصفهان یاد می‌کند و نیز از قاضی نور الدین محمد اصفهانی و رساله دوانی در خواص و اسرار حروف مقطعه اوایل سوره قرآن و سلامان و ابسال جامی و رساله فواتح سور از ابن سینا سخن می‌آورد. در الذریعه چنین آمده است که: «ظاهراً مؤلف این رساله محمد نصیرای تنکابنی داماد شیخ حسین تنکابنی (مؤلف رساله حدوث عالم) است»، اما با نظر به قراین موجود جای تردید نیست که این رساله تألیف نصیرای همدانی همان منشی و شاعر عهد شاه عباس اول و مؤلف رساله‌های لعل قطبی و اثبات عقل و شرح دیوان انوری و صاحب منشآتی مانند مکتوب به مظفر حسین، رقعه در طلب اسطرلاب به امینا ولد خواجه شهابا، رقعه به شیخ آل خاتون در طلب عینک و صاحب دیوان اشعار و مثنوی «کیم دیوانه‌ای از خود هراسان» است. نصیر اصفهانی خود در نامه‌ای به ملا مظفر منجم به تألیف رساله شجره مبارکه تصریح دارد و می‌گوید آن را برای مطالعه ملا مظفر می‌فرستد. علاوه بر این، شباهت و وحدت اسلوب و پاره‌ای از عبارات بین دیباچه شجره الهیه و دیگر منشآت نصیرا نیز خود گواه نظر نگارنده است. در دیباچه شجره الهیه عبارت‌های شناخته شده‌ای از نصیرا هست که پاره‌ای از آنها را طغرا مشهدی در عبرت‌نامه (که به میرزا مقیما نوشته) یاد می‌کند و آنها را سرقت از ظهوری می‌داند. آغاز: بسمله، ارض مقدس حمد الهی که مهبط انوار تجلیات نامتناهی است نه آن وادی مرحله سوز است که کلیم قلب سلیم بدستیاری عصای فکر مستقیم ... [الذریعه 36/13؛ دنا 355/6]