شبهات در انوار التنزيل

● شبهات در انوار التنزيل / تفسير / عربی šobahāt dar anvār-ot-tanzīl فاضل تاشکندی، محمد fāzel-e tāškandī, mohammad وابسته به: انوار التنزيل و اسرار التأويل؛ بيضاوی، عبدالله بن عمر (-685ق) سؤالات حافظ تاشکندی (محمد بن شیخ بایزید شاشی) از شیخ الاسلام عبدالله شمس الدین معروف به مخدوم (یا مخدوم الملک)، مشتمل بر نه شبهه و اعتراض بر «انوار التنزيل» بيضاوی. نام نویسنده سؤال و مسئول عنه در نسخه حاضر به صراحت نیامده جز این‌که در پایان آمده «الى هنا مكتوب الحافظ» و در آغاز آن تنها از مخدوم الملک که لقب او شیخ الاسلام است یاد شده است. نام تاشکندی در کشف الظنون محمد بن کمال الدین تاشکندی آمده اما در تعلیقاتی که محمد حسین بن دوست محمد بخاری بر این سؤال و جواب نوشته نام سائل و مسئول عنه همان‌گونه است که ما نوشتیم. سؤالات و اعتراضات تاشکندی ـ که ظاهراً در نسخه حاضر با اختصار آمده اما در رساله جوابیه شیخ الاسلام و رساله تعلیقات بخاری تمام آن نقل شده ـ درباره این نه مورد است از انوار التنزيل بيضاوی: 1. سخن بیضاوی در تفسیر «لعلکم تتقون» و اشکالی که او درباره تفسیر لعل بمعنی کی تعلیلیه یاد می‌کند؛ 2. استدلال بیضاوی از حکم قرآن به کفر ابلیس بر این‌که امر افادت وجوب می‌کند؛ 3. قول بیضاوی «لعله سبحانه و تعالى انما ذکر یسئلونک بغیر واو ثلثا ثم بها ثلاثاً»؛ 4. قال البيضاوى فى تفسير قوله تعالى «قال ابراهيم ان الله يأتى بالشمس من المشرق فات بها من المغرب» اعرض ابراهيم عن الاعتراض على المعارضة الفاسده الى الاحتجاج بما لايقدر عليه؛ 5. بیضاوی گفت واحد چون در سیاق نفی افتد معنی جمع دهد؛ 6. بیضاوی در تفسیر آیه «و ان كانت واحدة فلها النصف» گوید؛ 7. قال البيضاوى و قيل كانت ذلك فى اول الامر ثم نسخ؛ 8 تفسیر آیه «و لقد ارسلنا موسى بآياتنا الى فرعون»؛ 9. در تفسیر آیه «یوم يقوم الروح و الملائکه». بیضاوی می‌گوید: «فان هولاء هم افضل الخلائق». تاشکندی در هر یک از موارد یاد شده اعتراضاتی بر بیضاوی ایراد کرده و به صورت مکتوبی برای شیخ الاسلام مخدوم الملک فرستاده است.