شبهات

● شبهات = الاسئله / گوناگون / عربی šubahāt = al-as'ila رساله‌ای است شامل نه شبهه و سؤال درباره نه مسئله از نه علم به این ترتیب: شبهه 1. فی التفسیر (درباره آیه: و من يعمل من الصالحات)؛ 2. فی الفقه (درباره مسح تمام یا ربع سر در وضوء. از سخن مؤلف در این مسئله پیداست که حنفی مذهب است)؛ 3. فی علم الکلام (درباره تعریف ایمان)؛ 4. فی الهیئه (درباره فلک شامل ارض و سخن سید شریف در شرح ملخص چغمینی در این باب)؛ 5. فی المنطق (درباره دو ایرادی که سید شریف در حاشیه مطالع بر دور یاد کرده)؛ 6. فی العربیه (درباره تعریف حقیقت از تفتازانی و حاشیه سید شریف و عصام الدین بر سخن او)؛ 7. فی اصول الفقه (درباره اینکه استثناء در آیه جلد قاذف از قبیل استثناء منقطع است یا متصل)؛ 8. فی علم النحو (درباره تعریف عامل که آن حاجب غیر آورده است)؛ 9. فی علم الصرف (درباره این قاعده صرفی معروف: اذا كان الماضي بفتح العين فمضارعه قد يجيء بفتح العين ...). مؤلف رساله از عصام الدین اسفرائنی (-948ق) با عنوان «استاد المحقق مولانا عصام الملة و الدین» یاد می‌کند و شاید شاگرد او است. حاج خلیفه از کتاب «الاسؤله» منلا چلبی دیار بکری که به اشارت سلطان مراد و برای آزمایش علماء دربار او در تاریخ 1049ق تألیف کرد یاد می‌کند و می‌گوید منلا چلبی در این کتاب سؤالاتی از نه علم (هیئت، هندسه، کلام منطق، معانی و بیان، فقه حدیث و تفسیر) فراهم آورد و علم تفسیر را مقدم داشت. به گفته حاج خلیفه، منلا چلبی در کتاب اسئلة تصریح دارد که آن را به امر سلطان مراد نوشته و نیز سلسله اساتید خود را بدین‌گونه آورده: صدرالدین ابوالفتح، عصام اسفرائنی، قره داود، سعد الدین، حسین خلخالی، میرزا جان، جمال الدین محمود، دوانی و او از پدرش اسعد و اسعد از سید (شریف گرگانی). رساله حاضر ــ که خطبه و دیباجه ندارد ــ از این نشان‌ها خالی است اما از نظر موضوع به اسئله منلا چلبی بسیار نزدیک است.