شایست نشایست

● شایست نشایست / آیین زرتشت / فارسی šāyest našāyest رساله زردشتی؛ نام نگارنده و یا گردآورنده آن مانند بیشتر کتاب‌های پهلوی معلوم نیست. در فهرست نام ویژه‌ای بدان داده نشده، در میان دانشمندان زردشتی آن را «روایت» نیز می‌خوانند. کتاب فقهی و آیین‌های زردشتی است که گاهی زنجیره روایت‌کنندگان را دارد. روزگارش به دست نیامد جز آنکه در آن نشانه‌ای که به دوران اسلامی ایران باشد نیست و می‌توان گمان برد در اواخر روزگار ساسانی و پس از 632م نگاشته شده باشد. در ده «فصل»: 1. گناهان هشت‌گانه و تاوان آنها؛ 2. جسد مردگان و آیین‌ها در باره آنان؛ 3. عادت ماهانه زنان؛ 4. کستی (کمربند) و پیراهن دینی؛ 5. گناه سخن گفتن هنگام خوردن؛ 6. گناهان و ثواب‌ها؛ 7. ستایش خورشید سه بار در روز، گناه خاموش ساختن آتش؛ 8 تاوان گناهان؛ 9. متفرقه: درگذشت موبدی در غربت، مرده در کشتی و دریا ...؛ 10. اندازه کستی، آیین درگذشتگان، کشتن جانوران، گناه ازدواج نکردن. سپس متمم آن، فصل‌های 11 تا 14 و 15 تا 23 که از روزگار دیرتر است؛ 11. درجات گناهان و تاوان پولی آنها؛ 12. جزئیاتی از آیین‌های دینی؛ 13. اهمیت سرایش گاهان؛ 14. آداب دینی؛ 15. گفتگو میان زردشت و اورمزد (فلسفی- اعتقادی)؛ 16. نیز درباره گناهان؛ 17. نیز گفتگو میان زردشت و اورمزد؛ 18. ثواب برآوردن آیین گاهنبار و ازدواج با نزدیکان؛ 19. خواندن دعاهای اهونور؛ 20. اندرزهایی از دینکرد؛ 21. چگونگی اندازه گیری اوقات روزانه؛ 22. دعای خاص ایزدان سی گانه؛ 23. صفات هر یک از ایزدان سی گانه. (احمد منزوی) آغاز: بنام ایزد بخشاینده مهربان. این فریضه است از چند باب شایست و ناشایست که بر مردمان فریضه است که بر خوانند و نیک از بد بدانند، و آنچه در دین به مزدیسنان دادار او رمزد فرموده است شرط خویش بجای آورند تا پشیمانی نباید خورد. و بدان جهان رستگار باشند ... انجام: آگاه میان یزدان گاه گرفت ... مزد همکاره او این سردی. و بهمن ماه ... [دنا 339/6؛ فهرستواره منزوی 504/6]