شاه نامه چنگیزی

● شاه نامه چنگیزی = شهنامه چنگیزی / تاریخ ایران / فارسی šāh-nāme-ye čangīzī = šhanāma-e čangīzī شمس کاشانی، ق8 قمری šams-e kāšānī (- 14c) وابسته به: جامع التواریخ رشیدی = تاریخ مبارک غازانی = جامع رشیدی؛ رشید الدین فضل الله همدانی (648-718) تاریخ تألیف: 704ق تاریخ مغول است از آغاز تا پایان روزگار غازان خان و فرمانروایی الجایتو خان. نسخه‌ای از این در لالا اسمعیل حمیدیه در اسلامبول و نسخه‌ای در پاریس هست. در آن آمده است: «جهان دار سلطان محمد که داد ×× مر او را خدا دانش و دین و داد / بفرمود تا این چنین دفتری ×× رهی ساخت بهر چنان مهتری»؛ و در آن آمده: «چو کردند تاریخ را دال و ذال ×× خرد گفت ازین به ندیدیم سال / که سلطان محمد در او پادشاست ×× که دریا دل و عادل و پارساست»؛ در آن آمده که غازان خان در 703 مرده و سلطان محمد برادر او در 704 به تخت نشسته است و از آن برمی‌آید که کتاب به دستور او ساخته شده است. در آن پرسش‌هایی است دینی و پاسخ‌های آنها که از سلطان پرسیده شده و به دستور وزیرش پاسخ‌ها گفته شده است. سراینده سلطان محمد را در پایان منظومه ستایش گفته و در برخی جاها درباره او «طاب ثراه» آورده و نیز درباره برخی از درباریان او که ستوده است «طاب ثراه» آمده مانند امیراولوس حسین (-712) و ایلدورمش خاتون زن سلطان اولجایتو (-708) و از تاج الدین وزیر شیعی (- 711) کشته به دست سلطان محمد ستایش شده است. چند تاریخ منظوم دیگر هم در تاریخ مغول هست: 1. شهنشاه نامه یا منظومه احمدی از احمد بن محمد تبریزی که به دستور ابوسعید (716-736) سروده و تاریخ چنگیز و خاندان او را در آن آورده است؛ 2. ظفرنامه: حمد مستوفی که در سه کتاب با سه قسم: عرب، ایران، مغول سروده و پنج سال بدان پرداخته و رسیده است به تاریخ ابوسعید بهادر خان و سال 735 و در مبحث تاریخ هولاکو خان پند نامه استاد خود رشید الدین را در دوازده مجلس گذارده است؛ 3. غازان نامه خواجه نورالدین بن شمس الدین محمد اژدری که در 758-763 سروده و در روز دوشنبه ماه حرام 763 آن را به انجام رسانده است. [دنا 337/6]