الشامل

در این نسخه در ص 22 آمده «الثانی من الجزء الاول من الفن الثالث من کتاب الشامل و هو فی احکام الادویة» در جاهای دیگر مانند ص 99 و 108 و 213 و 290 و 305 و 476 نیز به کتاب نام «الشامل» داده شده است. این کتاب در نسخه ما به خط تازه‌تری از محمد زکریای رازی دانسته شده چنان که در مؤلفات رازی دکتر محمود نجم آبادی هم آمده است (ص 283) از او نخواهد بود. چلبی (46/2) از دو کتاب به همین نام یاد کرده است: یکی از غیاث الدین ابی سعید بن ابی مسلم بن ابی الخیر ملقب به غیاث متطبب در گذشته 736 در دو قسم یکی در حفظ صحت و دیگری در کلیات و جزئیات طب؛ دومین کتابی که چلبی به همین نام نشان می‌دهد از علاء الدین علی بن ابی الحزم ابن النفیس قرشی طبیب مصری نگارنده «الموجز» است که در 687 درگذشته است و به گفته چلبی اگر به انجام می‌رسیده سیصد مجلد می‌شده است. از این کتاب چنان که در مجله المعهد المخطوطات العربیة (2/5 ص 270) آمده است نسخه‌ای در متحف عراقی به شماره 1271 هست (بروکلمن ذیل 825/1 و 330/2). در همین مجله (2/5 ص 333) از «الشامل فی الادویة المفردة» علی بن یوسف بن عبدالله مقدسی (نسخه ش 1067 احمد 3) یاد شده است. عناوین فصول: دارای دو جزء نظری و عملی: جزء نظری دارای چهار «جزء»: جزء 1. قوانین علم الادویه، شامل پنج «کتاب»: 1) احکام الادوية المعدنيه، 2) احکام الادوية النباتيه بالقول الکلی، شامل مقدمه و دو باب، 3) الادوية الحيوانيه و اقسامها بالقول الکلی، شامل مقدمه و دو جمله، 4) احکام الادوية المفرده علی الاطلاق، شامل چهار «تعلیم»: 1- امزجة الادويه و فی تحقیق الکلام فی احکامنا و وجه الاستدلال عليها، شامل دو باب، 2- افعال الادوية المفرده بالقوى التابعه لکیفیاتها و صورها، شامل مقدمه و دو جمله: مقدمه فی صفات الادویه و افعالها، الجملة الاولى فی اوصاف الادويه و مايحدث فی بدن الانسان تلک الاوصاف علی عشرة فصول، الجملة الثانيه فی تحقیق الکلام فی کل واحد من افعال الادويه، علی سبع فصول، 3- احکام الادوية المفرده بما یعرض بها من خرج علی عشرة فصول، 4- اختیار الادویه و التقاطها او ادخارها، شامل سه «مبحث»؛ جزء 2. احکام الادوية المفرده مفصله بحسب دواء: کتاب الاول فی الادوية المفرده التی اول اسماء ها الهمزه، شامل پنجاه مقاله و خاتمه: 1) فی ماهية الاطریلال، علی خمسة فصول، 2) احکام الابریشم، علی خمسة فصول، 3) الاینوس علی خمسة فصول، 4) الابهل علی خمسة فصول، 5) الابار علی خمسة فصول، 6) ابن عرس علی اربعة فصول، 7) الاترج علی ثمانية فصول، 8) الاثل علی ستة فصول، 9) الاتمد علی اربعة فصول، 10) الاجاص علی سبع فصول، 11) الاخر علی ثمانية فصول، 12) آذان الفار علی فصلين، 13) الازر علی خمسة فصول، 14) الاراک علی فصلين، 15) الارماک علی فصل واحد، 16) الارنب علی فصل واحد، 17) الارنب البحری علی فصل واحد، 18) الازاد درخت علی فصلين، 19) الاسارون علی سبعة فصول، 20) السطوخودس علی ستة فصول، 21) الاسفاناخ علی خمسة فصول، 22) الاسل علی ثلثه فصول، 23) الاس علی ثمانية فصول، 24) السيوس علی فصلين، 25) الاسفنج علی فصلين، 26) الاسفیداج علی خمسة فصول، 27) الاسرنج علی فصل واحد، 28) الاسد علی فصلين، 28) (در متن مکرر است) الاسترغاز علی فصلين، 29) الاشق علی ستة فصول، 30) الاسته علی سبع فصول، 31) اظفار الطيب، علی ستة فصول، 32) الاقتيمون علی اربع فصول، 33) الافسنتين علی ثمانية فصول، 34) الفیون، علی اربعة فصول، 35) الافاعی علی اربعة فصول، 36) الاقحوان علی ستة فصول، 37) اکلیل الملک علی خمسة فصول، 38) الاليه علی فصل واحد، 39) الاملج علی ستة فصول، 40) الامير الباريس علی ثلثه فصول، 41) الانجبار علی اربعة فصول، 42) الانجدان علی خمسة فصول، 50) الابل علی ثلثة فصول، الکتاب الثانی من الجزؤ الثانی، فی الصناعة الطبيه، شامل چهل و پنج مقاله و خاتمه: 1) ماهية البابونج، 2) احکام البادرنجونه، 3) احکام البادنجان، 4) احکام البان، 5) احکام البامنه (بقیه را تا پایان فاقد است)؛ جزء 3. قوانین علم الادوية المركبه؛ جزء 4. احکام الادوية المركبه مفصلا بحسب دواء.