سیر المتأخرین

● سیر المتأخرین / تاریخ هند / فارسی seyar-ol mota’axxerīn طباطبائی، غلامحسین بن هدایت الله، 1140-1208قمری tabātabā’ī, qolām-hoseyn ebn-e hedāyat-o-llāh (1728 - 1794) به نام: امیرالممالک عمادالدوله کورنر جرنال وارن هستنگر بهادر تاریخ تألیف: از صفر 1194 تا رمضان 1195ق تاریخ هندوستان از دوران باستان تا جنگ‌های انگلیسی‌ها در هند. بخش اول کتاب مربوط به تاریخ هند از آغاز تا مرگ اورنگ زیب و در واقع مقدمه کتاب است، اما جلد دوم و سوم تاریخ سلاطین و امرای هند از سال 1118ق (وفات اورنگ زیب و سلطنت اولاد وی) تا شرح جنگ‌های متمادی با انگلیس تا سال 1195ق است که ارزش و اهمیت کتاب هم در همین بخش است. میر غلام منشی در آغاز جلد اول کتاب می‌نویسد: «یکی از منشیان پیشه انشاء برخی از اوقات به مطالعه کتب تواریخ فارسی و هندی که از زبان سنسکیریت به زبان اهل فارسی در زمان بعض سلاطین اسلام ترجمه شده، گذرانیده و استفاده از اخبار پیشینان نموده، احوال مرزبانان قدیم و جدید هندوستان از ابتدای سلطنت محمد اورنگ زیب عالم گیر و حروب او با اخوان و ظفر یافتن بر آنها به اجمال در چند جزو ضبط نموده، این اقل الخليقه ... اجزای مذکوره را بعد اسقاط فضول عبارات و اصلاح اغلاط منشآت در ورقی عدید به سلک تحریر کشیده مقدمه کتاب نگاشته خامه مکسور اللسان خود که مسمی به سیر المتأخرین است گرداند. حسن اتفاق آن که این کتاب متضمن است بر احوال عظمای هند از ابتدای کوروان و پانژوان که در اواخر دوره دوایر به زعم هنود بوده‌اند لغایت سلطنت محمد اورنگ زیب عالم گیر و کتاب سیر و المتأخرین که فقیر به سلک تحریر کشیده از ابتدای رحلت عالم گیر مذکور است تا سنه نود و پنجم از مائه دوازدهم. پس به انضمام وقایعی که درین کتاب بود کتاب فقیر حامل احوال قریب پنج هزار سال است مسلس و منتظم و به ایجاز ...». پس از آن فهرست منابع خود را ذکر کرده است. در آغاز جلد دوم هم همین مطلب را به زبان دیگری بیان کرده است: «به خاطر قاصر ... در غره ماه صفر ختم بالخير و الظفر سنه 1194 مرتسم گشت که چون احوال عظمای هند را بعد از رحلت محمد اورنگ زیب عالمگیر ظاهراً احدی مطلع و ملتفت نگردیده هر قدر معلوم و از معتمدان مقبول القول مسموع افتاده باشد مجملاً به زبان قلم داده آید تا اگر دانشوری محرر بعد از این زمان متصدی نقل و بیان احوال پیشینیان گردد سر رشته اخبار اعصار و ازمان از هم نگسلد».(حکیم) آغاز: جلد اول: الحمد لله رب العالمين ... اما بعد بر رأی دانشوران و محققان والا گهر مخفی نماند جلد دوم: سپاس و ستایش سرمدی اساس نثار بارگاه عظمت و جلال جلد سوم: حمد و ثنای پادشاه علی الاطلاق و شکر و سپاس خالق انفاس انجام: مشیت قادر قدیر در اختلاف و مشاجرات این همه فرق متفرقه چیست يفعل الله مايشاء و يحكم ما يريد ... انه جواد كريم و رؤف رحیم چاپ: مشار 3127/2 [نسخه‌های منزوی 4664/6؛ الذریعه 278/12؛ فهرستواره منزوی 1279/2؛ مشترک پاکستان، ج 10، ص 515-517؛ دنا 279/6]